Mỹ - Iran tiến gần đến thỏa thuận: Cơ hội hạ nhiệt hay khoảng lặng tạm thời?

Mỹ và Iran dường như đang tiến gần tới một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột và mở lại eo biển Hormuz.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ngày 14/6 cho biết một thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến sự ở Trung Đông đang đến gần hơn bao giờ hết và dự kiến sẽ được hoàn tất trong vòng 24 giờ. Pakistan đang chuẩn bị cho việc ký kết thỏa thuận bằng hình thức điện tử, sau đó là các cuộc đàm phán kỹ thuật vào tuần tới.

Bước tiến trong đàm phán diễn ra sau một giai đoạn căng thẳng quân sự, khi Mỹ, Israel và Iran 3 ngày liên tục tiến hành các cuộc tấn công đáp trả lẫn nhau trong tuần qua, đẩy khu vực đến gần nguy cơ đối đầu quy mô lớn tại Trung Đông. Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cuối ngày 13/6 cho biết trên mạng xã hội rằng, họ đã chặn được một số máy bay không người lái tấn công của Iran nhằm vào các tàu thương mại ở eo biển Hormuz.

Dù những tuyên bố lạc quan tương tự từng xuất hiện trước đây, song việc các bên lần này liên tục phát đi tín hiệu tích cực cho thấy tiến trình đàm phán dường như đã bước sang một giai đoạn mới. Những động thái này cho thấy các bên có thể đã nhận thấy cái giá quá lớn của một cuộc đối đầu kéo dài, đặc biệt trong bối cảnh khu vực vốn đã bị tổn thương nghiêm trọng bởi nhiều cuộc xung đột chồng chéo.

Hạt nhân Iran vẫn là nút thắt trung tâm

Theo quan sát, các nội dung được tiết lộ từ quá trình đàm phán cho thấy chương trình hạt nhân của Iran tiếp tục là vấn đề cốt lõi. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết, các điều khoản liên quan đến chương trình hạt nhân sẽ được hoàn tất trong vòng 60 ngày sau khi thỏa thuận ban đầu được ký kết và các bên có thể quyết định gia hạn thời gian đó.

Chương trình hạt nhân của Iran là một điểm thắt mấu chốt trên bàn đàm phán. Mỹ và Israel lo ngại Iran có thể dẫn đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, vốn là lý do chính được viện dẫn để gây chiến. Trong khi, Tehran khẳng định các nỗ lực hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Ngày 12/6, một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ, thông tin với phóng viên trong điều kiện giấu tên theo quy định của Nhà Trắng, cho biết thỏa thuận sắp đạt được sẽ khởi động quá trình phá hủy hoặc loại bỏ lượng uranium làm giàu ở mức cao của Iran.

Theo quan chức này, khoảng thời gian 60 ngày sau khi ký kết thỏa thuận sẽ được sử dụng để hoàn thiện các chi tiết kỹ thuật liên quan đến việc xử lý lượng uranium làm giàu của Tehran. Tuy nhiên, phía Mỹ chưa nêu rõ bên nào sẽ chịu trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ này. Số uranium nói trên được cho là đang được cất giữ tại 3 cơ sở hạt nhân bị đánh sập năm ngoái sau các cuộc không kích của Mỹ.

Hormuz không chỉ là câu chuyện của Trung Đông

Quan chức Mỹ cũng cho biết, thỏa thuận đang được đàm phán cũng sẽ bao gồm các điều khoản liên quan đến việc mở lại eo biển Hormuz.

Trong khi, Ngoại trưởng Araghchi cho biết Iran mong muốn một thỏa thuận cho phép Tehran thu phí đối với các tàu thuyền "cho những dịch vụ đã cung cấp" khi đi qua eo biển Hormuz. Trong suốt thời gian xung đột, Iran đã áp dụng cơ chế thu phí này, nhưng Mỹ và nhiều quốc gia khác cho rằng động thái đó vi phạm luật pháp quốc tế.

Việc lưu thông qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt tự nhiên - đã bị gián đoạn, làm suy giảm nguồn cung năng lượng toàn cầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao và khiến thực phẩm cùng nhiều mặt hàng thiết yếu khác trở nên đắt đỏ hơn tại nhiều khu vực trên thế giới.

Các lệnh trừng phạt Iran sẽ được nới lỏng

Ba quan chức khu vực cho biết thỏa thuận đang được xây dựng cũng có thể bao gồm lộ trình dỡ bỏ dần các lệnh trừng phạt đối với Iran, đồng thời giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa của nước này. Các quan chức đều yêu cầu giấu tên do tính nhạy cảm của các cuộc đàm phán.

Theo nguồn tin này, lễ ký kết thỏa thuận có thể được tổ chức trong vài ngày tới sau khi được giới chức tại Washington và Tehran phê chuẩn.

Tương lai của Lebanon vẫn chưa rõ ràng

Iran từ lâu khẳng định bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm một lệnh ngừng bắn tại Lebanon, nơi Israel đang giao tranh với Hezbollah - lực lượng vũ trang được xem là đồng minh thân cận của Tehran.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz ngày 13/6 cảnh báo rằng Israel vẫn có thể hành động độc lập đối với Iran. Ông cũng khẳng định nước này sẽ không rút quân khỏi các khu vực đang kiểm soát tại Lebanon, Syria và Gaza, cũng như các trại tị nạn ở phía bắc Bờ Tây.

Giao tranh vẫn tiếp diễn tại miền nam Lebanon trong ngày 14/6.

Những tính toán của Mỹ và Iran đằng sau bước ngoặt đàm phán

VOV.VN - Sau hơn 100 ngày đối đầu quân sự và liên tiếp các đòn đáp trả, Mỹ và Iran đang tiến gần một thỏa thuận có thể giúp hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu hòa giải là các toan tính chiến lược của cả Washington và Tehran nhằm bảo vệ lợi ích cốt lõi của mình.