Tranh tụng tại tòa: Luật sư đánh bóng chuyền ngược mặt trời

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thế Liên, lần đầu tiên chúng ta hiến định đảm bảo nguyên tắc tranh tụng vào trong Hiến pháp. Thực tế nguyên tắc tranh tụng có từ Nghị quyết 08/2001. Theo Nghị quyết 08/2001, phiên tòa xét xử kết hợp thẩm vấn và tranh tụng, tăng cường tranh tụng. Phán quyết của tòa án chủ yếu dựa vào kết quả tranh tụng tại tòa.

Sau này, Nghị quyết 49 về chiến lược cải cách tư pháp, chúng ta lại tiếp tục ghi nhận và nói rõ đề cao nguyên tắc tranh tụng. “Đây là điều rất là mừng, nhưng nguyên tắc này vẫn chưa đầy đủ lắm”, Thứ trưởng Liên nhận xét.

Hiện nay, tại phần tranh luận tại tòa, luật sư vẫn giữ thế yếu

“Hiện nay chúng ta hiểu tranh luận trước tòa là tranh tụng. Nghĩ thế đơn giản quá. Tranh tụng là một nguyên tắc tố tụng nó chi phối toàn bộ hệ thống tư pháp của chúng ta”, Thứ trưởng Liên nói.

Theo quan điểm của vị Thứ trưởng Bộ Tư pháp, muốn tranh tụng thì điều tra, truy tố phải gắn kết với nhau trước tòa như thế nào? Công tố phải gắn kết như thế nào?

“Ngay cả quyền năng tố tụng của điều tra viên chúng ta cũng phải tính. Bây giờ, điều tra viên nằm trong chức danh tư pháp nhưng quyền năng tố tụng lại nằm trong tay phó thủ trưởng và thủ trưởng cơ quan điều tra. Giữa công tố viên và thủ trưởng cũng đang là vấn đề. Hiện nay công tố viên thay mặt Viện Kiểm sát để buộc tội trước tòa, chứ tranh tụng một cái là thôi ngay. Vì nhiều cái vượt quá thẩm quyển và ông phải về xin phép thủ trưởng. Điều này trong thực tế đã có. Để bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử, chúng ta phải nghĩ đến quyền năng tố tụng của Kiểm soát viên ở trước tòa, không nên để quản lý hành chính lấn át quyền năng tố tụng của kiểm sát viên”, Thứ trưởng Liên nói.

Đối với nguyên tắc tranh tụng, Thứ trưởng Liên cũng nói rằng, giữa công tố viên và luật sư phải có sự bình đẳng về vị trí, về nguồn thông tin tiếp cận.

“Hiện nay, chúng ta lấy bình đẳng là giữa luật sư và công tố viên có quyền tranh tụng nhưng luật sư chưa có quyền năng tiếp cận thông tin truy tố. “Phải làm thế nào để luật sư được tiếp cận thông tin từ rất sớm. Hai bên “tranh bóng” ngang ngửa nhưng trong phần tranh tụng hiện nay, yếu thế đang nằm về phía luật sư. Luật sư đang “đánh bóng chuyền ngược mặt trời”. Do đó chúng ta phải có thiết chế để hỗ trợ luật sư”, Thứ trưởng Liên phân tích.

Đưa ra nguyên tắc về tăng cường tranh tụng, trước tòa phần tranh luận sẽ diễn ra nhiều hơn, nhưng đấy mới chỉ là bề nổi. “Chúng ta không cải cách toàn bộ hệ thống tư pháp. Hiện nay cái mới, chúng ta cứ từ từ, nhưng tư tưởng đó chúng ta cần phải ủng hộ. Do đó tôi rất muốn chúng ta cùng nghiên cứu, đề xuất để làm tốt hơn điều này”./.