Phú Thọ giáo dục di sản trong trường học, khơi dậy tình yêu quê hương

Những năm gần đây, giáo dục di sản trong trường phổ thông tại tỉnh Phú Thọ đã được triển khai rộng khắp và đạt nhiều kết quả tích cực. Hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu về lịch sử, văn hóa địa phương mà còn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị các di tích, di sản văn hóa của vùng đất Tổ sau sáp nhập.

Theo thống kê, tỉnh Phú Thọ hiện có hàng nghìn di tích lịch sử, văn hóa, trong đó nhiều đền, đình, miếu đã được Nhà nước xếp hạng như Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Hùng Vương Tổ Miếu, Đền Tiên, Đình Hùng Lô, Miếu Lãi Lèn, Đền Mẫu Âu Cơ, Đền Lăng Sương… Đặc biệt, Phú Thọ còn sở hữu hai di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận: Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan Phú Thọ, thể hiện giá trị lịch sử, văn hóa độc đáo của địa phương.

Để triển khai giáo dục di sản hiệu quả, hằng năm, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ đều ban hành các văn bản chỉ đạo các cơ sở giáo dục phối hợp thực hiện công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa và di tích lịch sử trong trường học. Đồng thời, Sở cũng gửi hướng dẫn chi tiết về nhiệm vụ trọng tâm trong việc giữ gìn và phát huy giá trị Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan Phú Thọ.

Mô hình trường học gắn với bảo vệ di sản văn hóa, tìm hiểu di tích lịch sử đã được triển khai đồng bộ ở tất cả các cấp học. Trong đó, 47 mô hình điểm được xây dựng phù hợp với đặc thù từng địa phương, giúp học sinh hiểu sâu hơn về các giá trị truyền thống, giá trị trường tồn của di sản văn hóa và di tích lịch sử, từ đó tạo tác động tích cực đến công tác bảo tồn văn hóa tại địa phương.

Cô giáo Lê Thị Thu, Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Trung học cơ sở xã Thu Cúc, chia sẻ, nhà trường luôn chú trọng giáo dục di sản cho học sinh. Mỗi năm học, nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục địa phương thông qua các môn học như Đạo đức, Mỹ thuật, Âm nhạc, giúp học sinh tiếp cận giá trị văn hóa một cách tự nhiên và sinh động.

Cô Bùi Thị Thanh Huyền, Trường Trung học cơ sở Vũ Duệ, xã Lâm Thao, cho biết, để nâng cao chất lượng giáo dục lịch sử địa phương, nhà trường đã tổ chức nhiều hoạt động như thi hỏi-đáp trong tiết học, buổi sinh hoạt ngoại khóa, lồng ghép vào đề kiểm tra. Ngoài ra, học sinh còn được tham quan các di tích lịch sử, di sản văn hóa để hiểu rõ hơn về lịch sử, con người trên quê hương đất Tổ.

Việc tổ chức các hoạt động tìm hiểu di sản, di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh giúp học sinh không chỉ thụ động nghe giảng mà còn chủ động tìm hiểu trước, trao đổi, khám phá thực tế và rút ra bài học cho bản thân. Học sinh tham gia các hoạt động này không chỉ được quan sát, nghe giới thiệu mà còn trải nghiệm thực tế qua nhiều kênh thông tin, học cách đặt câu hỏi, chia sẻ và chắt lọc kiến thức, từ đó tạo hứng thú và phát triển khả năng tự học, khám phá.

Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ nhấn mạnh, trong Chương trình Giáo dục phổ thông mới, giáo dục địa phương là hoạt động quan trọng giúp học sinh có kiến thức cơ bản về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế, xã hội. Các hoạt động giáo dục địa phương không chỉ bồi dưỡng tình yêu quê hương mà còn giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học để bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc, góp phần phát triển năng lực toàn diện.

Nhiều giáo viên cho biết, công việc sưu tầm tư liệu, hình ảnh, xử lý thông tin và trình bày kết quả giúp họ triển khai hiệu quả việc lồng ghép di sản vào bài học cụ thể của các môn Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc hay giáo dục địa phương. Đây là bước tiến quan trọng giúp việc giáo dục di sản trở nên thiết thực và sinh động.

 Trong thời gian tới, ngành giáo dục Phú Thọ dự kiến tiếp tục tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về vai trò, ý nghĩa của các di sản văn hóa, di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh. Đồng thời, việc biên soạn và bổ sung tài liệu, băng đĩa, tiết dạy minh họa sẽ giúp giáo viên và học sinh dễ dàng tham khảo, nâng cao chất lượng giáo dục di sản, coi đây là giải pháp quan trọng bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

Cùng em vui học Hát Xoan

Bảo tồn và phát huy Hát Xoan Phú Thọ-di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đang được triển khai đồng bộ trong trường học, với trọng tâm là đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ. Tỉnh Phú Thọ xác định gieo “hạt giống văn hóa” từ mầm non và phổ thông là giải pháp căn cơ, lâu dài nhằm bảo đảm sức sống bền vững cho Hát Xoan.

Giai đoạn 2020–2025, Hát Xoan được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông và các hoạt động ngoại khóa. Toàn bộ giáo viên âm nhạc từ mầm non đến trung học cơ sở đều đã tham gia tập huấn và được cấp chứng chỉ bồi dưỡng về truyền dạy Hát Xoan. Qua 9 lớp tập huấn với khoảng 350 giáo viên tham gia, đội ngũ này trở thành lực lượng nòng cốt, trực tiếp đưa Hát Xoan đến học sinh trong và ngoài giờ học.

Hát Xoan được lồng ghép linh hoạt vào môn học chính khóa, hoạt động trải nghiệm, ngoại khóa, đồng thời nhiều câu lạc bộ Hát Xoan và dân ca được thành lập và duy trì. Nhờ đó, nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về giá trị, ý nghĩa di sản được nâng cao, hình thành môi trường giáo dục giàu bản sắc văn hóa.

Ở bậc mầm non và tiểu học, việc tiếp cận Hát Xoan theo hướng “vừa học vừa chơi” giúp trẻ thấm dần di sản một cách tự nhiên. Nhiều cơ sở giáo dục thường xuyên tổ chức hoạt động trải nghiệm với sự tham gia của nghệ nhân. Cô Trần Chính, Quản lý Mầm non Chú Gấu Nhỏ (phường Việt Trì), cho biết trẻ em vừa hát, múa, vỗ phách cùng nghệ nhân vừa được bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ di sản.

 Ngoài trường học, Hát Xoan còn được trình diễn trên các sân khấu lớn. Hằng năm, Phú Thọ tổ chức Liên hoan Hát Xoan và dân ca phục vụ Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng, tạo cơ hội cho học sinh giao lưu, trình diễn cùng nghệ nhân. Mô hình du lịch học đường gắn với di sản cũng được triển khai, giúp học sinh trực tiếp trải nghiệm tại di tích.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch, trùm phường Xoan An Thái, khẳng định, truyền dạy cho thế hệ trẻ là con đường hiệu quả nhất để Hát Xoan lan tỏa và phát triển bền vững. Đầu tư cho trẻ em tiếp cận di sản từ sớm không chỉ giáo dục truyền thống mà còn tạo nền tảng để Hát Xoan được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, trở thành niềm tự hào của đất Tổ và dân tộc.

“Giữ hồn dân tộc” qua trò chơi dân gian

Tại Trường Tiểu học Hương Nộn, xã Tam Nông, học sinh được tham gia nhiều trò chơi dân gian truyền thống trong giờ ra chơi và ngoại khóa. Đây là cách làm thiết thực để giáo dục văn hóa, xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh và thân thiện.

Học sinh trực tiếp trải nghiệm nặn tò he, nhảy dây, ô ăn quan, nhảy lò cò, bịt mắt bắt dê…Các hoạt động không chỉ giúp các em thư giãn sau giờ học mà còn rèn luyện thể chất, tăng cường gắn kết bạn bè. Em Nguyễn Hoàng Phúc, học sinh lớp 5A, cho biết các trò chơi dân gian vừa vui vừa giúp các em hiểu hơn về văn hóa truyền thống.

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển, nhiều trẻ em dành nhiều thời gian cho trò chơi điện tử và thiết bị di động, việc đưa trò chơi dân gian trở lại trường học càng có ý nghĩa. Các trò chơi không chỉ giúp vận động mà còn góp phần gìn giữ giá trị văn hóa lâu đời, giúp học sinh hiểu, trân trọng di sản tinh thần của dân tộc.

Không riêng Trường Tiểu học Hương Nộn, nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Phú Thọ cũng tích cực lồng ghép trò chơi dân gian trong giờ ra chơi, sinh hoạt tập thể, ngoại khóa và một số tiết học phù hợp. Hoạt động này hỗ trợ giáo viên quản lý học sinh, xây dựng môi trường học đường hạnh phúc, văn minh và giàu bản sắc văn hóa.

Cô Nguyễn Thị Hồng Hải, Trường Tiểu học Hương Nộn cho biết, việc đưa trò chơi dân gian vào hoạt động giáo dục giúp thực hiện hiệu quả phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, nuôi dưỡng ký ức tuổi thơ tươi đẹp, rèn luyện kỹ năng và góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống học đường hiện đại.

Chung tay gìn giữ di sản Hát Xoan trên quê hương đất Tổ

VOV.VN - Sau khi Hát Xoan Phú Thọ chính thức được ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, tỉnh Phú Thọ tiếp tục triển khai nhiều giải pháp thiết thực, hiệu quả vừa bảo tồn, phát huy các giá trị của di sản, vừa gắn với phát triển du lịch bền vững.