Khắc phục tình trạng “mỗi tuyến một chuẩn” trong vận hành đường sắt đô thị
VOV.VN - Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến các cơ quan, chuyên gia đối với dự thảo bộ tiêu chuẩn “Ứng dụng đường sắt - Hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị”, nhằm thiết lập khuôn khổ kỹ thuật thống nhất cho công tác quản lý, vận hành và phát triển mạng lưới đường sắt đô thị tại Việt Nam.
Thiếu sự thống nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật
Theo Bộ Xây dựng, tại nhiều quốc gia, hệ thống đường sắt nói chung và đường sắt đô thị nói riêng được thiết kế, xây dựng và vận hành dựa trên các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết. Những tiêu chuẩn này bảo đảm tính tương thích giữa các hệ thống, an toàn vận hành và khả năng phối hợp trong toàn bộ cấu trúc vận tải.
Tuy nhiên, tại Việt Nam, hệ thống điều khiển chạy tàu trên mạng lưới hiện hữu vẫn còn lạc hậu, chủ yếu sử dụng thiết bị tín hiệu bán tự động hoặc thủ công. Đặc biệt, Việt Nam hiện chưa có bộ tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất cho hệ thống điều khiển, giám sát và quản lý vận hành đoàn tàu.
Trong những năm gần đây, ba tuyến đường sắt đô thị đầu tiên đã được đưa vào khai thác gồm tuyến Cát Linh – Hà Đông và tuyến Nhổn – ga Hà Nội tại Hà Nội, cùng tuyến Bến Thành – Suối Tiên tại TP.HCM. Tuy nhiên, các tuyến này được xây dựng theo những tiêu chuẩn kỹ thuật khác nhau do các nhà thầu nước ngoài cung cấp, như tiêu chuẩn Trung Quốc, châu Âu hoặc Nhật Bản.
Mặc dù các tiêu chuẩn này đều dựa trên nền tảng tiêu chuẩn quốc tế IEC 62290, Việt Nam vẫn chưa xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia tương ứng. Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất giữa các dự án, gây khó khăn trong công tác quản lý, vận hành và phát triển hệ thống trong dài hạn.
Thực tế triển khai cho thấy, việc thiếu chuẩn hóa kỹ thuật đang ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tiếp nhận công nghệ, vận hành, bảo trì và đào tạo nhân lực. Các tuyến đường sắt đô thị sử dụng những triết lý thiết kế, cấu trúc hệ thống và giao diện kỹ thuật khác nhau, khiến khả năng tích hợp và tương tác giữa các tuyến gần như không khả thi.
Bên cạnh đó, việc phụ thuộc hoàn toàn vào tiêu chuẩn của nhà thầu cũng khiến Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong việc xây dựng năng lực tự chủ về công nghệ và từng bước hình thành lộ trình chuẩn hóa kỹ thuật trong nước.
Thiết lập khuôn khổ kỹ thuật thống nhất
Trong bối cảnh mạng lưới đường sắt đô thị dự kiến tiếp tục mở rộng trong thời gian tới, việc xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia về hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị (UGTMS) được đánh giá là yêu cầu cấp thiết.
Theo quy hoạch hiện nay, Việt Nam định hướng phát triển hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và Quảng Ninh. Riêng Hà Nội dự kiến có 14 tuyến, trong khi TP.HCM có 8 tuyến và ba tuyến bổ sung khác.
Dự thảo bộ tiêu chuẩn TCVN “Ứng dụng đường sắt - Hệ thống quản lý và điều khiển/điều hành giao thông đường sắt đô thị” được xây dựng trên cơ sở tiêu chuẩn quốc tế IEC 62290, đồng thời điều chỉnh phù hợp với điều kiện vận hành đặc thù tại Việt Nam.
Theo đó, bộ tiêu chuẩn sẽ quy định các yêu cầu về hệ thống, chức năng điều khiển đoàn tàu, cấu trúc chức năng và các giao diện kỹ thuật của hệ thống UGTMS, tạo nền tảng cho việc quản lý và vận hành đồng bộ các tuyến đường sắt đô thị.
Phạm vi của tiêu chuẩn bao gồm mô tả các yêu cầu chức năng, yêu cầu hệ thống, cấu trúc giao diện và những nguyên tắc thiết kế cơ bản đối với hệ thống quản lý và điều khiển giao thông đường sắt đô thị được bố trí trên các tuyến hoặc phân đoạn tuyến.
Dự kiến, bộ tiêu chuẩn gồm ba phần chính và có thể mở rộng thêm phần hướng dẫn giao diện nhằm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn đồng bộ với tiêu chuẩn quốc tế IEC 62290. Trong đó, phần một quy định các nguyên tắc hệ thống và khái niệm cơ bản; phần hai đưa ra chỉ dẫn kỹ thuật về yêu cầu chức năng; phần ba quy định các chỉ dẫn kỹ thuật liên quan đến yêu cầu hệ thống.
Tiêu chuẩn sẽ được áp dụng cho các tổ chức, đơn vị tham gia thiết kế, thi công, lắp đặt, vận hành và quản lý hệ thống điều khiển – điều hành đoàn tàu trong lĩnh vực đường sắt đô thị tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm doanh nghiệp vận tải đường sắt đô thị, cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư dự án, đơn vị tư vấn, nhà thầu cung cấp thiết bị cũng như các tổ chức kiểm định, đánh giá kỹ thuật.
Theo Bộ Xây dựng, việc ban hành bộ tiêu chuẩn này sẽ góp phần bảo đảm vận hành an toàn, thống nhất cho các hệ thống đường sắt đô thị, đồng thời tạo nền tảng kỹ thuật quan trọng cho quá trình phát triển mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại và bền vững trong tương lai.
Thủ tướng: Xây dựng đường sắt đô thị Hà Nội và TP.HCM theo hướng hiện đại
VOV.VN - Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu trong quá trình xây dựng Đề án hệ thống đường sắt đô thị Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh phải có tư duy đột phá, tầm nhìn chiến lược, lâu dài, cơ bản, hiện đại, tổng thể, bao trùm, mang lại hiệu quả cao.
