Doraemon “độc chiếm” mùa hè, phim Việt cho trẻ em ở đâu?

Kỳ nghỉ hè của học sinh trên cả nước đang tạo cú hích rõ rệt cho thị trường phòng vé Việt Nam, khi lượng khán giả nhỏ tuổi tăng mạnh và kéo theo sức tiêu thụ vé tại rạp. Tuy nhiên, nghịch lý là trong khi nhu cầu tăng cao, điện ảnh Việt lại gần như không có tác phẩm dành riêng cho thiếu nhi trong mùa cao điểm này. Ở chiều ngược lại, các thương hiệu hoạt hình ngoại tiếp tục chiếm ưu thế tuyệt đối.

Trong nhiều ngày liên tiếp, “Doraemon: Nobita và lâu đài dưới đáy biển – Phiên bản mới” dẫn đầu phòng vé, thu về khoảng 181 tỷ đồng tính đến sáng 8/6. Sự áp đảo này khiến mùa hè tại Việt Nam dần trở thành “địa hạt riêng” của thương hiệu Doraemon, khi mỗi phần phim mới đều thu hút đông đảo khán giả nhí và gia đình.

Điều đáng nói, đây không phải là thực trạng mới. Nhiều năm qua, thị trường phim hè Việt Nam chủ yếu chứng kiến sự lấn át của các thương hiệu hoạt hình ngoại. Mùa hè 2025 từng được xem là điểm sáng hiếm hoi khi có tới 3 phim hoạt hình Việt ra rạp gồm Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội, Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu và Wolfoo & Cuộc đua Tam Giới. Tuy nhiên, sự khởi sắc đó chưa được nối tiếp khi hè năm nay lại hoàn toàn vắng bóng phim hoạt hình nội địa.

Lịch phát hành phim Việt trong tháng 6 chủ yếu tập trung vào các thể loại dành cho khán giả trưởng thành như kinh dị, tâm lý - giật gân hay các câu chuyện mang màu sắc showbiz. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu điện ảnh Việt đang thiếu những tác phẩm dành cho trẻ em và thanh thiếu niên - nhóm khán giả đông đảo nhất trong dịp nghỉ hè?

Phóng viên VOV.VN đã có cuộc trao đổi với nhà báo, nhà phê bình điện ảnh Hoàng Tuấn, Tổng Biên tập Tạp chí Thế giới điện ảnh về thực trạng này.

Điện ảnh Việt bỏ quên "khối nghỉ hè"?

PV: Mùa hè vốn là thời điểm học sinh, sinh viên nghỉ học và nhu cầu giải trí của khán giả nhỏ tuổi tăng cao. Tuy nhiên, ngoài các thương hiệu ngoại quen thuộc như Doraemon, khán giả nhí gần như không có lựa chọn phim Việt nào tại rạp. Ông nhìn nhận thực trạng này ra sao?

Nhà phê bình Hoàng Tuấn: Đây là một nghịch lý khá rõ của thị trường điện ảnh Việt Nam. Nhu cầu của khán giả nhỏ tuổi là có thật, thậm chí rất lớn, nhưng nguồn cung phim nội địa lại gần như không tương xứng. Ở các nền điện ảnh phát triển, mùa hè luôn là "địa bàn chiến lược" của phim gia đình và phim thiếu nhi. Không chỉ ở các nền điện ảnh lớn như Hollywood, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc với các hãng phim lớn lâu đời hoạt động gần như chỉ nhằm vào phục vụ đối tượng khán giả trẻ em mà ở các nền điện ảnh đang phát triển cũng rất coi trọng và liên tục đầu tư cho hoạt hình và phim gia đình. Trong khi đó, điện ảnh Việt nhiều năm nay lại tập trung chủ yếu vào các thể loại kinh dị, hài, tâm lý hoặc phim tình cảm dành cho người trưởng thành.

Điều đáng nói là trẻ em không phải một nhóm khán giả nhỏ. Trên thực tế, mỗi em nhỏ đi xem phim thường kéo theo cả gia đình. Một vé trẻ em có thể đồng nghĩa với 3 - 4 vé bán ra. Vì vậy, phim thiếu nhi thực chất là một trong những dòng phim có khả năng mở rộng đối tượng khán giả tốt nhất. Sự thiếu vắng phim Việt cho trẻ em cho thấy chúng ta chưa hình thành được một hệ sinh thái sản xuất nội dung dành cho lứa tuổi này một cách bền vững. Những dự án xuất hiện vẫn mang tính đơn lẻ, thăm dò, mở đường... thay vì trở thành một dòng sản phẩm được đầu tư lâu dài. Dưới góc nhìn của một người nghiên cứu và theo dõi thị trường điện ảnh Việt Nam, tôi cho rằng câu chuyện phim dành cho thiếu nhi không chỉ là vấn đề doanh thu hay mùa vụ phát hành, mà còn liên quan trực tiếp đến chiến lược phát triển công nghiệp điện ảnh, văn hóa đại chúng và việc xây dựng thế hệ khán giả tương lai.

PV: Nhiều năm qua, phim hoạt hình Việt Nam gần như vắng bóng tại rạp vào mùa hè. Năm 2025 từng được xem là một tín hiệu tích cực khi có tới 3 phim hoạt hình Việt ra mắt gồm Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội, Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu và Wolfoo & Cuộc đua Tam Giới, nhưng đến hè 2026 lại không còn đại diện nào. Theo ông, vì sao những tín hiệu khởi sắc đó chưa thể duy trì?

Nhà phê bình Hoàng Tuấn: Vì lỗ và sợ hãi, nếu nói trắng ra là vậy sau khi chứng kiến doanh thu của cả 3 phim năm ngoái dù chất lượng không tệ. Còn nói theo góc nhìn phân tích thì việc không thể duy trì nguyên nhân nằm ở cả yếu tố công nghiệp lẫn thị trường. Thứ nhất, hoạt hình là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian sản xuất dài và khả năng thu hồi vốn chậm. Một bộ phim hoạt hình chiếu rạp có thể mất từ 3 đến 5 năm phát triển, trong khi phim người đóng thường hoàn thành trong vòng một năm hoặc ngắn hơn. Điều đó khiến nhiều nhà đầu tư e ngại.

Thứ hai, chúng ta vẫn chưa có một hệ thống IP (intellectual property - tài sản trí tuệ) đủ mạnh. Thành công của Disney không đến từ từng bộ phim riêng lẻ mà từ cả một hệ sinh thái nhân vật như chuột Mickey, vịt Donald, Nàng Bạch Tuyết, cô bé Lọ Lem... hay như Doraemon của Nhật thì tồn tại hơn nửa thế kỷ vì nhân vật này xuất hiện trong manga, truyền hình, điện ảnh, đồ chơi, công viên chủ đề và vô số sản phẩm ăn theo. Trong khi đó, phần lớn hoạt hình Việt vẫn dừng ở mô hình "làm một phim rồi kết thúc". 

Thứ ba là doanh thu của các phim hoạt hình Việt thời gian qua tuy có ý nghĩa về mặt tín hiệu thị trường nhưng chưa tạo ra cú hích đủ lớn để kích hoạt làn sóng đầu tư mới. Nhà sản xuất cần nhìn thấy khả năng sinh lời ổn định chứ không chỉ những thành công mang tính biểu tượng. Nói cách khác, năm 2025 cho thấy hoạt hình Việt có thể làm được phim chiếu rạp, nhưng để duy trì đều đặn mỗi năm lại là câu chuyện của năng lực công nghiệp, không chỉ là câu chuyện của vài dự án riêng lẻ.

Kinh dị đang là thể loại có tỷ lệ sinh lời hấp dẫn nhất hiện nay

PV: Nhìn vào lịch phát hành tháng 6, phần lớn phim Việt đều thuộc các thể loại kinh dị, tâm lý giật gân hoặc hướng đến khán giả trưởng thành. Theo ông, vì sao các nhà sản xuất ít mặn mà với dòng phim thiếu nhi và phim gia đình?

Nhà phê bình Hoàng Tuấn: Như tôi đã nói ở trên, lý do lớn nhất là bài toán rủi ro và lợi nhuận. Hiện nay, phim kinh dị đang là thể loại có tỷ lệ sinh lời hấp dẫn nhất tại Việt Nam. Chi phí sản xuất thường không quá cao nhưng khả năng tạo hiệu ứng truyền thông lại tốt. Chỉ cần một ý tưởng đủ gây tò mò là có thể thu hút khán giả. Ngược lại, phim thiếu nhi (Thể loại hoạt hình hoặc chủ đề cho trẻ em) và phim gia đình khó làm hơn rất nhiều. Để chinh phục trẻ em, bộ phim phải hấp dẫn đúng lứa tuổi, vui nhộn và giàu trí tưởng tượng. Để chinh phục phụ huynh, bộ phim lại phải có chiều sâu cảm xúc và thông điệp phù hợp. Nghĩa là nhà làm phim phải thuyết phục hai thế hệ khán giả cùng lúc.

Ngoài ra, phim thiếu nhi còn phải đối mặt với yêu cầu khắt khe về nội dung. Những yếu tố dễ gây tranh cãi hoặc tạo hiệu ứng sốc gần như không thể sử dụng. Điều này khiến việc kiểm duyệt, quảng bá và tạo sức hút thương mại khó khăn hơn. Một yếu tố khác là tâm lý thị trường. Nhiều nhà sản xuất vẫn cho rằng trẻ em là phân khúc nhỏ và không đủ sức tạo doanh thu lớn, đặc biệt là sau cú dò đường năm ngoái.

Tuy nhiên, thực tế quốc tế cho thấy đây là nhận định chưa hoàn toàn chính xác. Những phim như Inside Out 2, Phim anh em Super Mario hay Na Tra 2: Ma đồng náo hải đều chứng minh rằng phim gia đình hoàn toàn có thể trở thành hiện tượng phòng vé nếu được đầu tư đúng hướng.

Khoảng trống mênh mông của điện ảnh Việt

PV: Nhiều năm qua, cứ đến dịp hè, Doraemon gần như trở thành lựa chọn mặc định của khán giả nhí tại rạp Việt. Điều này phản ánh sức mạnh của thương hiệu ngoại hay cũng cho thấy khoảng trống mà điện ảnh Việt chưa thể lấp đầy?

Nhà phê bình Hoàng Tuấn: Theo tôi, đó là cả hai. Trước hết, phải thừa nhận Doraemon là một trong những thương hiệu giải trí thành công nhất thế giới. Nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam đã lớn lên cùng nhân vật này, từ truyện tranh, đồ chơi rồi đến phim, trong đó hẳn có cả tôi và bạn. Mỗi mùa hè, khán giả gần như đã hình thành một "thói quen văn hóa" là đi xem phim Doraemon và thậm chí, phụ huynh còn muốn dẫn con cái đi xem.

Nhưng ở chiều ngược lại, việc Doraemon gần như không có đối thủ nội địa cũng phản ánh khoảng trống mênh mông của điện ảnh Việt. Một nền điện ảnh trưởng thành thường phải sở hữu những nhân vật có khả năng đồng hành cùng nhiều thế hệ khán giả. Nhật Bản có Doraemon hay thám tử Conan; Mỹ có chuột Mickey, Toy Story hay Minions; Trung Quốc thì ngoài Tôn Ngộ Không thì gần đây có Na Tra nổi như cồn. Còn Việt Nam chúng ta thì hiện chưa có một nhân vật điện ảnh nào đạt tới mức độ nhận diện đại chúng tương tự. Vấn đề không nằm ở việc Doraemon quá mạnh mà nằm ở chỗ chúng ta chưa tạo ra được một biểu tượng đủ mạnh để cạnh tranh trong tâm trí khán giả mà thôi.

PV: Khán giả nhí Việt Nam hiện đang lớn lên cùng Doraemon, Conan, Minions hay Pixar. Ông có lo ngại rằng các em đang thuộc lòng nhân vật nước ngoài nhưng lại thiếu những biểu tượng văn hóa đại chúng Việt Nam của riêng mình?

Nhà phê bình Hoàng Tuấn: Việc trẻ em tiếp xúc với các nhân vật quốc tế là điều bình thường trong bối cảnh toàn cầu hóa. Vấn đề không phải là các em biết Doraemon hay Minions, mà là bên cạnh đó các em có biết những nhân vật Việt Nam hay không. Một nền công nghiệp văn hóa mạnh không xây dựng bằng cách loại bỏ sản phẩm ngoại, mà bằng cách tạo ra sản phẩm nội địa đủ hấp dẫn để cùng tồn tại và cạnh tranh. Nhìn sang Nhật Bản, trẻ em vẫn xem Disney nhưng đồng thời có Doraemon. Trẻ em Hàn Quốc vẫn xem Pixar nhưng cũng có chim cánh cụt Pororo. Trẻ em Trung Quốc vẫn xem Hollywood nhưng vẫn tự hào với Na Tra hay Tôn Ngộ Không phiên bản nội địa.

Việt Nam sở hữu kho tàng chất liệu vô cùng phong phú từ Dế Mèn phiêu lưu ký, Thánh Gióng, Sơn Tinh - Thủy Tinh, Trạng Quỳnh, Tấm Cám, đến các truyền thuyết dân gian và lịch sử dân tộc. Vấn đề là làm sao chuyển hóa những chất liệu đó thành các nhân vật hiện đại, hấp dẫn và có sức sống lâu dài trong môi trường truyền thông đương đại. Nếu điện ảnh Việt muốn xây dựng một thế hệ khán giả mới, thì không thể chỉ nghĩ đến doanh thu của một mùa phim hè. Điều quan trọng hơn là tạo ra những nhân vật có khả năng sống trong trí nhớ của trẻ em nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Khi đó, chúng ta không chỉ có những bộ phim thành công, mà còn có những biểu tượng văn hóa đại chúng mang bản sắc Việt Nam.

PV: Xin cảm ơn ông!

“Khối nghỉ hè” giúp Doraemon tiếp tục bất bại ở phòng vé Việt

VOV.VN - Kỳ nghỉ hè của học sinh trên cả nước đang tạo cú hích lớn cho phòng vé Việt, trong đó Phim điện ảnh Doraemon: Nobita và lâu đài dưới đáy biển - Phiên bản mới tiếp tục duy trì sức hút áp đảo. Tính đến chiều 1/6, tác phẩm đã đạt doanh thu khoảng 152 tỷ đồng, giữ vững vị trí số một tại phòng vé.