Nơi níu giữ nghề chạm bạc độc đáo của người Chăm Khánh Hoà
VOV.VN - Nói đến làng Bàu Trúc ở xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà, ít ai biết được ở đây còn 1 hộ gia đình vẫn âm thầm gìn giữ nghề xưa của người Chăm đó là nghề chạm bạc. Đây gần như là nơi duy nhất làm ra những đồ vật chạm khắc tinh xảo dùng trong các lễ nghi của người Chăm.
3 đời giữ nghề chạm bạc
Bên hiên nhà, chị Kinh Thị Mộng Ngưng - người con duy nhất của ông Cần và bà Trâm đang nối nghiệp tổ tiên. Không máy móc, chỉ có cái đục và cây búa, trong chốc lát đã tạo nên hình hài của sản phẩm.
Chị Ngưng cho biết, những ngày đầu mới học nghề làm đâu hư đó, giờ thì quen tay, làm tốt và thành thợ chính rồi. Tiếng chạm bạc giờ cũng đã trở nên thân thuộc trong nhịp sống mỗi ngày của gia đình chị.
Chị Ngưng là con út trong 9 người con của ông Cần, bà Trâm. Chị cũng là đời thứ 3 nối nghiệp chạm bạc của gia đình. "Đầu tiên học nghề, chạm hoài chạm mãi mà nó cũng không thành cái gì. Nhưng mỗi ngày làm một chút, vì nghề này cần chịu khó và kiên trì mới làm được. Khó nhất là khâu chạm miệng khay trầu. Mẹ em khâu nào cũng làm được, còn ba em chủ yếu khâu ráp (làm thành phẩm). Cũng mong muốn con cháu sau này sẽ có người theo học, nếu không là mất nghề", chị Ngưng chia sẻ.
Ông Kinh Văn Cần và bà Đàng Thị Mỹ Trâm năm nay đã ngoài 70 tuổi, cả hai vợ chồng cùng bước qua những năm tháng thanh xuân với nghề chạm bạc. Bây giờ ở tuổi xế chiều, ngày ngày họ vẫn mải miết những thao tác mà ngay cả người trẻ cũng khó theo kịp.
Những sản phẩm làm ra là các vật dụng như: khay trầu, hộp đựng trầu, ống nhổ trầu, mâm… Đó là các vật dụng được người Chăm sử dụng rất nhiều trong lễ hội Katê, Ramưwan, các nghi lễ vào đầu năm hay đám cưới, đám hỏi... Theo Bà Đàng Thị Mỹ Trâm, cái nhỏ thì để đựng trầu cau, cái lớn thì để bày hoa quả, tất cả để dâng cúng thần linh, tổ tiên, ông bà. Hoa văn trên những đồ vật này gửi gắm vào đó là những ý niệm sâu xa của người Chăm.
"Đầu tiên là ông già làm, sau đó truyền lại cho tôi. Sau này tôi có chồng rồi truyền nghề lại cho chồng. Sau khi ông già mất, vợ chồng nối nghiệp đến bây giờ. Mình chỉ biết làm ra, có người tới lấy đi bán ở nhiều nơi, ngoài tỉnh cũng có. Nhờ có nghề này mà nuôi 9 đứa con ăn học, giờ tụi nó có công ăn việc làm hết", bà Trâm cho biết.
Nguy cơ mất nghề
Bằng sự tinh tế, thẩm mỹ trong từng sản phẩm cộng với uy tín trong nghề nên khách hàng của ông bà không chỉ tại tỉnh Khánh Hòa mà còn ở các tỉnh khác như Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh đến đặt hàng.
Anh Bá Minh Truyền, di sản viên Bảo tàng Khánh Hoà cho biết, nghề chạm bạc của người Chăm nổi tiếng trước đây, nay đã mai một, may mắn còn lại một gia đình người Chăm ở Bàu Trúc còn giữ nghề. "Đối với người Chăm những vật dụng chạm khắc bằng bạc rất quan trọng. Ví dụ như những khay đựng trầu cau, hộp đựng trầu cau, lư lửa… đó là những vật dụng mà người Chăm rất trân trọng, vào dịp cúng kính mới mang ra đựng lễ vật để dâng cúng cho ông bà, tổ tiên; thể hiện sự trân trọng đối với thần linh, ông bà, tổ tiên", anh Truyền chia sẻ.
Hơn 40 năm gắn bó với nghề chạm khắc bạc, vợ chồng ông Kinh Văn Cần đã góp phần lưu giữ nghề truyền thống của gia đình và phục vụ thiết thực cho đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng người Chăm.
Ông Đàng Chí Quyết, Bí thư Chi bộ thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hoà cho biết, tại địa phương hiện nay có hai làng nghề nổi tiếng là nghề làm gốm Bàu Trúc và nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp. Riêng tại thôn Bàu Trúc còn có thêm nghề chạm khắc bạc cũng rất nổi tiếng. Nghề này cũng được địa phương định hướng đưa vào chương trình hành động để phát triển du lịch cùng với nghề làm gốm.
"Mong chính quyền các cấp, các ngành quan tâm chính sách đào tạo nghề, cũng như tạo điều kiện để làm hồ sơ công nhận vợ chồng ông Cần bà Trâm là Nghệ nhân Ưu tú. Để khích lệ tinh thần ông bà, góp phần truyền dạy lại nghề cho thế hệ sau này", ông Quyết bày tỏ.
Nếu được quan tâm đầu tư, nghề chạm bạc của người Chăm sẽ được hồi sinh cùng với nghề làm gốm Bàu Trúc tạo nên những sản phẩm du lịch độc đáo, đó là sự hòa quyện giữa di sản Chăm Pa cùng với tín ngưỡng bản địa và nghề thủ công truyền thống, góp phần tạo nên thương hiệu du lịch văn hóa của tỉnh Khánh Hòa.
Lễ Kareh – Katal: Nghi thức trưởng thành độc đáo của người Chăm Bà Ni
VOV.VN - Lễ Kareh – Katal là một trong lễ nghi vòng đời vẫn còn được cộng đồng người Chăm theo đạo Hồi giáo Bà Ni ở tỉnh Khánh Hoà và Lâm Đồng gìn giữ. Việc này không chỉ thông báo đến ông bà tổ tiên trong tộc họ đã thêm thành viên trưởng thành, đồng thời cũng chính thức trở thành một tín đồ Hồi giáo Bà Ni.
