Người trẻ đam mê tiếp nối nghệ thuật diễn tấu trống Chhay-dăm ở An Giang

Với những nỗ lực trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, nghệ thuật diễn tấu trống Chhay-dăm của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi, An Giang đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 5/2025. Đây không chỉ là niềm tự hào của cộng đồng Khmer xã Ô Lâm mà còn khẳng định giá trị độc đáo, sức sống bền bỉ của loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Mỗi khi tiếng trống Chhay-dăm vang lên, người dân và du khách chăm chú dõi theo từng động tác. Không khí trở nên rộn ràng với những tràng reo hò cổ vũ, đặc biệt khi các nhân vật khỉ Hanuman xuất hiện với những động tác vui nhộn, gần gũi. Múa trống Chhay-dăm thường được biểu diễn trong các dịp lễ lớn của người Khmer như Tết Chol Chnam Thmay, lễ Dolta, Ooc Om Bok, các dịp mừng mùa màng bội thu và trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng tại các phum, sóc.

Tiếng trống Chhay-dăm trong văn hóa Khmer Bảy Núi

Tại xã Ô Lâm, tỉnh An Giang, sự ra đời của đội múa trống Chhay-dăm chùa Snaydonkum (chùa B52) với gần 50 thành viên từ 12-20 tuổi, đang trở thành điểm sáng trong nỗ lực gìn giữ điệu múa truyền thống của đồng bào Khmer. Không chỉ thể hiện quyết tâm bảo tồn di sản cha ông, đội múa còn phản ánh niềm đam mê nghệ thuật đang được tiếp nối mạnh mẽ trong cộng đồng Khmer nơi vùng đất Ô Lâm trù phú.

Trong đó, bài múa Chằn bắt nguồn từ sử thi Riêm Kê - bản anh hùng ca của người Khmer, nơi cái thiện luôn đối mặt với cái ác để rồi cuối cùng lòng nhân từ và chính nghĩa chiến thắng. Theo nhịp trống rộn ràng, các em lần lượt nhập vai những nhân vật quen thuộc trong sử thi như Hoàng tử Prệt Riêm - biểu tượng của sự hiền lành, nhân hậu; nàng Xây Đa - người phụ nữ tài sắc, thủy chung; vua chằn Riếp - tuyến nhân vật phản diện dữ tợn; cùng khỉ thần Hanuman dũng mãnh, thiện chiến. Mỗi nhân vật được khắc họa sinh động qua hình thể, trang phục và tiết tấu trống đặc trưng.

Không chỉ là một điệu múa trình diễn, múa Chằn là sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc và võ thuật truyền thống Khmer. Các bài múa Chhay-dăm mang đậm dấu ấn võ Bokator với những động tác đá, xoay người, tấn vững chắc, tạo cảm giác mạnh mẽ, dứt khoát và uy lực. Tiếng trống dồn dập vang lên như tái hiện những trận đánh oai hùng của các chiến binh Khmer, tôn vinh các vị anh hùng, thần linh và những dấu mốc lịch sử của dân tộc.

Em Chau Nê Som Nath́ (SN 2007), trong vai Chằn Xanh, cho biết em và các bạn tập múa hằng ngày vào buổi tối tại chùa, mỗi buổi kéo dài khoảng 2-3 tiếng.

"Lúc mới học rất khó vì động tác phải chính xác, mạnh mẽ và dứt khoát. Em yêu thích nhân vật Chằn từ nhỏ vì sự dũng mãnh, nên càng học càng thấy cuốn hút", Som Nath́ chia sẻ.

Theo các thành viên trong đội múa, quá trình học bắt đầu từ việc làm quen và thuần thục nhịp trống, bởi mỗi đoạn múa có tiết tấu nhanh - chậm khác nhau. Khi đã nắm chắc nhịp trống, các em mới học phần biểu diễn hình thể, kết hợp đánh trống để thể hiện rõ tính cách từng nhân vật.

Chính sách đồng hành giữ gìn văn hóa Khmer Bảy Núi

Tại An Giang, Phật giáo Nam tông Khmer cùng đồng hành trong khuôn khổ Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tạo nên sự gắn kết trong việc phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân, nhất là đồng bào Khmer. Thời gian qua, vai trò của Phật giáo ngày càng thể hiện rõ trong phát triển nông thôn và bảo đảm an sinh xã hội, trong đó, nhà chùa là điểm tựa quan trọng, thuận lợi nhất để triển khai các hoạt động cộng đồng.

Hòa thượng Chau Sơn Hy - Phó Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh An Giang, Trụ trì chùa Sà Lôn, xã Ô Lâm cho biết, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, diện mạo nông thôn vùng đồng bào Khmer đã có nhiều thay đổi rõ nét. Hệ thống giao thông, điện, nước sạch được đầu tư đồng bộ; trường học, trạm y tế được nâng cấp; công tác vệ sinh môi trường được chú trọng. Khoảng cách giữa nông thôn và đô thị ngày càng được thu hẹp, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được nâng lên.

Đặc biệt, bên cạnh an sinh xã hội, công tác bảo tồn văn hóa dân tộc Khmer được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Trong xã hội hiện đại, nếu không có chính sách kịp thời và sự vào cuộc đồng bộ, nhiều giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một. Chính vì vậy, Đảng, Nhà nước và các ngành chức năng đã quan tâm ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, trong đó có đồng bào Khmer.

"Tại An Giang, nhà chùa phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức dạy chữ Khmer cho thiếu nhi, nhất là trong dịp hè; gìn giữ các loại hình văn hóa dân gian như múa Chhay-dăm, múa dân gian, dàn nhạc ngũ âm, hát Dù Kê, Rô Băm, cũng như các lễ hội truyền thống. Riêng múa trống Chhay-dăm - một loại hình nghệ thuật khó, đòi hỏi năng khiếu - đã được phục hồi thông qua các lớp truyền dạy do ngành văn hóa phối hợp với nhà chùa tổ chức, lựa chọn những em có khả năng để đào tạo bài bản. Nhờ sự quan tâm của chính quyền địa phương, đặc biệt là ngành văn hóa, thể thao và du lịch, nhiều lớp học được duy trì hằng năm, góp phần tạo nguồn kế cận cho các đội múa, đoàn nghệ thuật trong cộng đồng", Hòa thượng Chau Sơn Hy chia sẻ.

Trong công tác bảo tồn văn hóa Khmer ở An Giang, nhà chùa giữ vai trò trung tâm, là nơi truyền dạy, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chùa, chính quyền và các ngành chức năng chính là nền tảng quan trọng để các loại hình văn hóa dân gian. Trong đó, múa Chằn, múa trống Chhay-dăm, tiếp tục được bảo tồn, phát huy bền vững trong đời sống đương đại.

Theo bà Neańg Sâm Bô, Phó Chủ tịch UBND xã Ô Lâm, thời gian qua, cùng với việc duy trì các lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer, địa phương đã phối hợp tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch nhằm tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số; đồng thời tạo điều kiện, hỗ trợ nguồn lực để truyền dạy dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống cho thế hệ trẻ. Sự quan tâm này được kỳ vọng sẽ góp phần gìn giữ bền vững và lan tỏa sức sống của văn hóa Khmer trong đời sống cộng đồng.

Nghệ nhân Khmer giữ nghề dệt thổ cẩm giữa nhịp sống hiện đại

VOV.VN - Giữa nhịp sống hiện đại, nghề dệt thổ cẩm Khmer ở xã An Cư (tỉnh An Giang) vẫn được gìn giữ và phát triển nhờ tâm huyết của những nghệ nhân gắn bó với khung cửi.