Kỳ công nghề đan nón Chúp Xà của người Nùng An

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 1

Những ngày nông nhàn, tiếng cười nói trong lúc lao động lại vang vọng khắp các con đường trong xóm Hoàng Diệu. Nghề đan nón lá đã có tại đây từ nhiều đời, thu hút du khách tìm đến mỗi khi có dịp ghé thăm miền non nước Cao Bằng.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 2

Nón lá của người Nùng An (thường được gọi với cái tên nón chúp xà) có sự khác biệt, nét riêng độc đáo khác với các dân tộc khác, khác từ hình thức, khác cả về nguyên liệu và cách làm.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 3

Nón chúp được làm thủ công từ cây tre, cây nứa (tiếng địa phương gọi là cây mạy thàn), mai, lá mai... Những cây tre được chọn để làm nón phải là những cây to đường kính trung bình từ 5-8cm, thân thẳng và không bị đứt ngọn. Các lại cây này đều được trồng ngay tại địa phương với diện tích khoảng 1,5 ha.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 4

Những người cao tuổi ở Hoàng Diệu cho biết, công đoạn quan trọng nhất để làm ra một chiếc nón phải kể đến việc chẻ nan, chẻ mỏng hay dày, nan cứng hay dẻo đều phụ thuộc vào độ khéo léo của người thợ. Với những người thợ “cao tay” dùng dao để chẻ là tối kị. Những chiếc nan chính là thứ quyết định đến chất lượng cũng như độ bền của chiếc nón.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 5

Nan sau khi được chẻ sẽ được đan thành khung. Khung của một chiếc nón chúp xà sẽ có 2 lớp, một lớp ngoài và một lớp trong.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 6

Lớp khung bên ngoài được người thợ đan rất cẩn thận và tỉ mỉ, không để lộ một mấu nối nào ra ngoài, lớp khung này sẽ quyết định tính thẩm mỹ của chiếc nón thành phẩm.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 7

Lá mai sau khi lấy về được bó thành từng bó nhỏ rồi xếp trên gác bếp để hong khô cho đến khi lá ngả màu nâu, không còn giữ nước và có độ dai nhất định. Những chiếc lá tre mai to, dài và không bị không bị rách sẽ được lót vào làm lớp giữa của chiếc nón.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 8

Nhờ lớp lá mai lót ở giữa này mà chiếc nón chúp che mưa, che nắng tốt hơn cho người đội. Từ xa xưa chiếc nón chúp từng là vật bất ly thân của người Nùng mỗi khi lên nương, lên rẫy.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 9

Sau khi lót lá mai, người thợ sẽ ép chặt rồi cố định lớp khung thứ hai lên cho nón thêm dày và cứng cáp. Những chiếc nón chúp sau khi được hoàn thành công đoạn cuối cùng sẽ tiếp tục được hong khô trên gác bếp giúp không bị mối mọt, có độ bền lâu, trời nắng không bị cong vênh, trời mưa không bị thấm nước.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 10

Các công đoạn làm nón Chúp đều thủ công, khâu chuẩn bị nguyên liệu lên tới hàng tháng nên trung bình mỗi ngày, ông Nông Văn Nghiệp chỉ làm được 4 chiếc. Giá trị chiếc nón khi bán ra thị trường hiện nay chẳng cao, không chỉ với ông Nghiệp mà 92 người lao động khác vẫn miệt mài giữ nghề đan nón thì đây chỉ còn là một nghề phụ, tranh thủ làm lúc nông nhàn.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 11

Ngày nay, cùng với sự phát triển của xã hội, trên thị trường có rất nhiều nhiều loại mũ, nón được sản xuất công nghiệp giá thành rẻ phù hợp với người tiêu dùng, chiếc nón lá càng dần đi vào quên lãng. Những người trẻ còn muốn theo nghề truyền thống không nhiều.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 12

Chiếc nón lá người Nùng ngày càng ít người biết làm. Tuy vậy, những người còn giữ nghề ngày qua ngày vẫn tỉ mỉ, kỳ công tạo ra những sản phẩm mang đậm “nét duyên” của đồng bào thiểu số nơi đây.

ky cong nghe dan non chup xa cua nguoi nung an cao bang hinh anh 13

Là một dân tộc cần cù, chịu khó hay làm, đại bộ phận người Nùng An đều là những người thợ thủ công khéo tay. Những chiếc nón chúp xà đủ kích cỡ với kỹ thuật đan lát độc đáo càng góp phần tô đậm nét riêng biệt của người Nùng An, không thể lẫn với dân tộc nào khác.

Chính trị

Xã hội

Thế giới

Multimedia

Kinh tế

Thị trường

Pháp luật

Quân sự - Quốc phòng

Thể thao

Ô tô - Xe máy

Doanh nghiệp

Công nghệ

Sức khỏe

Đời sống

Văn hóa

Giải trí

Du lịch

Podcast

Cải chính

Kỳ công nghề đan nón chúp xà của người Nùng An (Cao Bằng)