Hát nhép, nhạc AI và bài toán giữ giá trị thật trong âm nhạc

Trong dòng chảy của đời sống văn hóa hiện đại, nghệ thuật không chỉ là phương tiện giải trí mà còn là kênh truyền tải những giá trị nhân văn, góp phần định hướng thẩm mỹ và xây dựng nhân cách con người. Chính vì vậy, ý thức và trách nhiệm của người nghệ sĩ trong biểu diễn, sáng tác nghệ thuật luôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước những biểu hiện lệch chuẩn đang xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống nghệ thuật hiện nay, việc nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, giữ gìn tính trung thực và bản sắc sáng tạo đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Hiện nay, hiện tượng hát nhép đang tồn tại ở nhiều chương trình biểu diễn, đặc biệt là các sự kiện ngoài trời, lễ hội hoặc chương trình truyền hình trực tiếp. Không ít khán giả từng bức xúc khi phát hiện ca sĩ vẫn cất giọng hát hoàn hảo dù micro bị đưa ra xa miệng hoặc khi âm thanh phát ra không hề bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết, tiếng gió hay tiếng động xung quanh. Những hình ảnh này nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, làm giảm niềm tin của công chúng đối với nghệ sĩ cũng như đơn vị tổ chức.

NSND, họa sĩ Lương Duy Biên, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa, cho rằng nghệ thuật chỉ thực sự có giá trị khi nghệ sĩ được biểu diễn bằng cảm xúc thật. Theo ông, cần có những quy định cụ thể trong khâu tổ chức các chương trình biểu diễn nghệ thuật hiện nay: “Chúng ta phải có những nhận thức, nếu để nghệ thuật phát triển thì có lẽ phải quy định hẹp lại, những cuộc nào cần thu sẵn, còn lại phải mở để các nghệ sĩ thăng hoa, có cảm xúc đứng trên sân khấu, để biểu đạt thành công tác phẩm. Các nhạc sĩ rồi các ca sĩ cũng không tự quyết được, quyết định cuối cùng chính là ban tổ chức. Tôi đã dự rất nhiều chương trình lớn của quốc tế, tôi thấy rằng họ không đặt quá nặng vấn đề chính trị. Chúng ta hầu như bị áp tinh thần đó, nên ai cũng ngại, cũng lo trách nhiệm. Có lẽ phải cởi bỏ tư tưởng này thì chúng ta mới dám mạnh dạn, để các nghệ sĩ có các chương trình hát thực sự”.

Không chỉ biểu diễn, lĩnh vực sáng tác cũng đang đối diện với nhiều thách thức. Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số khiến không ít sản phẩm âm nhạc được tạo ra chỉ nhằm mục đích thu hút lượt xem, lượt tương tác. Nhiều ca khúc sử dụng ngôn từ lệch chuẩn, dung tục hoặc cổ súy lối sống thực dụng, gây tác động tiêu cực đến thị hiếu thẩm mỹ của một bộ phận công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Một hiện tượng đáng lo ngại khác là sự bùng nổ của các sản phẩm âm nhạc được tạo ra bởi AI. Chỉ với vài thao tác đơn giản, một đoạn trạng thái trên mạng xã hội hay một nội dung không mang tính nghệ thuật cũng có thể được phổ nhạc và phát hành dưới dạng ca khúc. Nhà lý luận phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long cho biết, AI hiện nay có khả năng mô phỏng giọng hát của những nghệ sĩ nổi tiếng, thậm chí tạo ra những bài hát hoàn toàn mới bằng chính giọng hát đó mà không có sự tham gia của nghệ sĩ.

Điều này không chỉ đặt ra vấn đề về bản quyền mà còn làm xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm âm nhạc phản cảm, thiếu chiều sâu, tràn lan trên không gian mạng. Ông Nguyễn Quang Long cho rằng: “Gìn giữ tính trung thực trong nghệ thuật biểu diễn là ưu tiên cốt lõi để bảo đảm cho văn hóa nghệ thuật Việt Nam được gìn giữ. Chúng ta cần có những quy chế, phải văn bản hóa, pháp luật hóa quy chế đó, có những chế tài xử phạt nghiêm túc. Giống như Trung Quốc, họ đã áp dụng những quy chế, biện pháp rất chặt chẽ, chúng ta nên tham khảo các nước đã thành công để kiểm soát tốt hơn tình hình trong biểu diễn cũng như sáng tạo văn hóa nghệ thuật”.

Sự góp mặt của AI trong các sản phẩm âm nhạc hiện nay đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa ứng dụng công nghệ để hỗ trợ sáng tạo với việc thay thế hoàn toàn vai trò của người nghệ sĩ. AI có thể là công cụ hữu ích, nhưng không thể thay thế trải nghiệm sống, cảm xúc và tư duy sáng tạo – những yếu tố cốt lõi làm nên giá trị của một tác phẩm nghệ thuật đích thực.

Để khắc phục những biểu hiện lệch chuẩn như “hát nhép”, “nhạc nhép” hay lạm dụng công nghệ AI trong sáng tác, cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều chủ thể. Ông Trần Thanh Lâm, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, nhận định: “Mỗi hội chuyên ngành nên ban hành một quy tắc ứng xử và truyền tải tinh thần này tới tất cả hội viên, để cùng sinh hoạt, cùng ký cam kết điều lệ. Khi có vấn đề xảy ra, các hội phải kịp thời lên tiếng, nhất là với những trường hợp sử dụng ngôn từ lệch chuẩn, dung tục. Việc này cần được phản ánh mạnh mẽ trên báo chí truyền thông để tạo dư luận, giúp nghệ sĩ ý thức và điều chỉnh hành vi. Để làm được điều này, cần sự cộng hưởng giữa quản lý nhà nước, các hội nghề nghiệp và báo chí truyền thông”.

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia văn hóa cho rằng các đơn vị tổ chức biểu diễn, sản xuất và phát hành sản phẩm nghệ thuật cũng cần phát huy vai trò “người gác cổng” văn hóa. Thay vì chạy theo lợi nhuận, lượt xem hay tương tác trên mạng xã hội, các đơn vị cần đặt trách nhiệm xã hội lên hàng đầu, kiên quyết không cổ súy những xu hướng dễ dãi, lệch chuẩn hoặc thiếu giá trị nghệ thuật.

Đặc biệt, đội ngũ văn nghệ sĩ trẻ – lực lượng kế cận của nền nghệ thuật nước nhà – cần không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm đối với công chúng. Mỗi tác phẩm được sáng tạo không chỉ thể hiện tài năng cá nhân mà còn góp phần xây dựng hình ảnh con người Việt Nam trong thời đại mới với những phẩm chất cốt lõi như yêu nước, trung thực, trách nhiệm và sáng tạo.

Chấn chỉnh nạn hát nhép, sáng tác dễ dãi trong đời sống nghệ thuật

Tình trạng hát nhép, đàn nhép và xu hướng sáng tác dễ dãi bằng AI đang trở thành vấn đề gây tranh cãi trong đời sống nghệ thuật. Nhiều chuyên gia, nghệ sĩ và cơ quan quản lý lên tiếng đề nghị siết chặt quản lý, nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp và giữ gìn tính trung thực trong sáng tạo, biểu diễn nghệ thuật thời đại số.