Gặp lại "chú bé Gavorot” ngày toàn quốc kháng chiến

Sở hữu chất giọng nam trung với âm vực rộng, đầy đặn, sáng và khỏe, Nghệ sĩ ưu tú Quang Hưng từ một chiến sỹ đã trở thành một ca sĩ được nhân dân yêu mến. 50 năm qua, ông gắn bó với quân đội và những bài ca đã đi vào lịch sử âm nhạc Cách mạng Việt Nam như: Người Hà Nội, Trường ca Sông Lô, Trường Chinh ca, Sẽ về thủ đô, Trên đỉnh Trường Sơn ta hát….

Phóng viên VOV có cuộc trò chuyện cùng NSƯT Quang Hưng về âm nhạc và những ngày kháng chiến hào hùng.

NSƯT Quang Hưng ngày trẻ và bây giờ (ảnh: CAND)

PV: Thưa NSƯT Quang Hưng, được biết cách đây 66 năm, trong những ngày toàn quốc kháng chiến, giọng hát của chú bé Quang Hưng 13 tuổi khi ấy đã vang trên các chiến hào góp phần khích lệ, động viên tinh thần những anh bộ đội trên các chiến lũy và ông đã được các anh bộ đội yêu mến gọi là chú bé Gavorot, cái tên ấy với ông mang nhiều kỷ niệm?

NSƯT Quang Hưng: Đến giờ đã 79 mùa xuân rồi, tôi không còn là cậu bé 13 tuổi ngày xưa hiếu động, thích mạo hiểm nữa. Khi tiếng súng của những ngày toàn quốc kháng chiến vang lên, không biết tự lúc nào tôi đã nằm gọn trong tay, trong lòng của các chiến sĩ đại đội 14, tiểu đoàn Đống Đa, trung đoàn Thăng Long sau này.

Trong trung đoàn, tôi rất may mắn là chú bé nhi đồng của Thành Hoàng Diệu, có một giọng hát trong vắt, trẻ trung và thuộc rất nhiều bài hát khi Cách Mạng tháng Tám thành công như: Thăng Long tiến hành khúc, Chiến sĩ ca, Anh em trong đoàn dân quân du kích…

Khi cùng các chú bé của tiểu đoàn Đống Đa làm nhiệm vụ tiếp tế cơm nắm, nước lên cho các tổ tác chiến ở Khâm Thiên, Bạch Mai, Phố Huế…, tôi thường được các anh yêu cầu hát những bài như “Cảm tử quân” của nhạc sĩ Hoàng Quý; bài “Uất hận” của nhạc sĩ Xuân Khoát. Những bài hát như thế đã mang lại khí thế và ý chí quyết chiến quyết thắng cho các anh chiến sĩ.

PV: Thưa NSƯT Quang Hưng, điều gì đã khiến chú bé Gavorot khi ấy bất chấp bom đạn, hiểm nguy và cái chết rình rập, khi hát trên chiến hào, lúc đưa các anh thương binh về trạm, khích lệ động viên tinh thần các anh bộ đội  trong những ca mổ hiểm nghèo?

NSƯT Quang Hưng: Chính cái tính hiếu động, thích mạo hiểm, ưu khám phá bẩm sinh của tôi đã giúp tôi làm việc với các chiến sĩ ở các tổ tác chiến Hà Nội ngày ấy. Vì mỗi một lần đưa cơm như vậy là một cuộc đọ sức, một lần thử nghiệm lòng dũng cảm của chính bản thân mình (cười).

PV: Những ngày toàn quốc kháng chiến quả là khó quên. Vậy, hình ảnh nào trong những ngày tháng khói lửa ấy vẫn in đậm trong tâm trí ông?

NSƯT Quang Hưng: Có một điều mà 66 năm vẫn còn hằn vết trong trí nhớ của tôi: Đó là một chiến sĩ tên là Sơn, anh nhập ngũ từ những ngày đầu toàn quốc kháng chiến và được phân công đâm bom ba càng, anh đã dành cho tôi một tình yêu đặc biệt. Mỗi khi đưa cơm lên, ăn cơm xong, nằm trong hầm tối om, bao giờ anh cũng gọi tôi vào cùng nằm với anh và đắp lên cho tôi cái áo capote to của Pháp để chia hơi ấm cho tôi, giúp tôi vượt qua được những đêm giá lạnh ở chiến hào.

Khi nghe tiếng đại bác của ta từ pháo đài Láng bắn vào Cửa Đông, Cửa Bắc Hà Nội, tất cả các ngọn đèn điện sập tắt, chúng tôi chỉ hoạt động trong bóng tối. Nằm với anh trong vòng tay ấm, tôi đã dạy anh hát bài hát “Du kích ca”,   rồi mệt quá, tôi ngủ thiếp đi. Gần sáng tỉnh dậy, tôi không thấy anh nằm bên nữa. Anh đã nhảy lên nắp hầm, sau 10-15 phút tôi nghe tiếng nổ rất to ngay gần ga Hàng Cỏ. Nhìn qua lỗ cửa, tôi thấy bóng một người chiến sĩ mất đầu bay hất ngược lại và chiếc xe tăng hun khói cháy ngùn ngụt.

Hôm sau tôi mới biết chính đêm hôm trước anh cần phải tiếp thêm tinh thần, năng lượng để sáng ra anh nhận nhiệm vụ đâm bom ba càng và hoàn thành nhiệm vụ của mình.

PV: Sau những ngày toàn quốc kháng chiến đáng nhớ ấy, cơ duyên nào đã đưa "chú bé Gavorot" dũng cảm ngày ấy đến với con đường nghệ thuật, thưa nghệ sỹ?

NSƯT Quang Hưng: 9 năm sau, tôi từ Điện Biên Phủ tham gia đơn vị cao xạ trẻ tuổi nhất của Việt Nam - 37 li cao xạ phòng không. Lúc đó, nhạc sĩ Đỗ Nhuận sáng tác bài “Chiến thắng Him Lam” và ông đã tập họp các chiến sĩ văn nghệ ở các đơn vị về dạy truyền khẩu bài này.

Sau đó, tôi trở về Hà Nội đeo huy hiệu của Điện Biên Phủ xin tham gia cuộc thi hát nghiệp dư toàn quân và giành giải Nhất. Thời gian ngắn sau đó, tôi nhận được lệnh điều động về Đoàn Ca múa Tổng cục Chính trị để làm diễn viên hát hợp xướng, hát tốp ca. Nhưng đó là một bước ngoặt lớn, một hạnh phúc lớn đối với cuộc đời và mơ ước của tôi.

NSƯT Quang Hưng: Ngày đó tôi được học dự bị tại học viện Tchaikovsky 2 năm. Sau 2 năm, tôi được vào học năm thứ nhất và học thêm 3 năm nữa, tôi trở về Việt Nam.

Rồi tôi được lệnh về Nhà hát nhạc vũ kịch Việt Nam đóng vai chính (người yêu của Cô Sao) trong vở Cô Sao của nhạc sỹ Đỗ Nhuận. Sau đó, tôi được giao đóng nhiều vai trong nhiều vở khác, cả chính phái lẫn phản phái.

NSƯT Quang Hưng: Có rất nhiều người đã nói về vấn đề buông lỏng trong quản lý âm nhạc, sân khấu, có gì đó chúng ta phải xem xét lại. Nhưng tôi nghĩ, cấm đến đâu cũng không bằng chính cuộc sống cấm. Là bởi vì nếu bạn là một khán giả mua vé vào xem chương trình mà có các ca sĩ ăn mặc lố bịch hát những ca từ hợm hĩnh thì chỉ đến vài lần bạn sẽ không muốn đến nữa.

Vậy nên, chính khán giả là người sẽ thanh lọc. Dùng hình thức hành chính mà thanh lọc thì cấm ở sân khấu này, họ nhảy ở sân khấu khác, ta không đủ sức để theo đuổi nó.

PV: Xin cảm ơn NSƯT Quang Hưng. Xin chúc nghệ sĩ sức khỏe và hạnh phúc./.