Để “Đông du” không chỉ là tác phẩm của một đêm

Từ biệt vợ và con thơ, nhà yêu nước Phan Bội Châu sang Nhật để tìm con đường cứu nước thoát khỏi cảnh lầm than. Lý do ông chọn đất nước này là vì họ đã phát triển và là đất nước “đồng văn, đồng chủng, đồng châu” với Việt Nam.

Một cảnh trong vở diễn "Đông du"

Sang tới nơi, ông nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các thân sĩ lớn, đủ để ông quyết định đưa nhiều thanh niên trong nước Đông du, mở mang tầm hiểu biết và tìm con đường cứu quốc. Nhưng chỉ ít lâu sau, chính quyền Nhật do áp lực từ bên ngoài đã hạn chế lượng người Việt Nam học trên đất Nhật, rút lại những ưu đãi vật chất cho số lượng du học sinh này.

Thiếu thốn khi nguồn tiếp tế từ trong nước gửi sang quá ít ỏi, lại trầm cảm vì gia đình giàu có mà từ chối giúp đỡ phong trào yêu nước, một du học sinh đã tự vẫn… Các lưu học sinh khác phải làm đủ các công việc, thậm chí phải đánh đàn xin ăn để có thể sinh tồn…

Vị bác sĩ nhân ái Asaba Sakitaro khi chứng kiến tất cả những cảnh này đã lấy số tiền được ông dành dụm cho việc chữa bệnh của mình để giúp đỡ Phan Bội Châu và phong trào Đông du. Hành động cao cả của ông đã khiến chí sĩ họ Phan hết sức cảm phục và là câu chuyện cảm động, kết tinh của tình giao hảo Việt Nhật ngay từ những năm này…

Vở diễn đã dùng cách mô tả sinh hoạt, tính cách của các thanh niên là lưu học sinh, mối tình trong sáng và tuyệt đẹp của chàng thanh niên Việt với cô y tá Nhật, tình cảm vị tha, hi sinh quên mình vì người khác của vị bác sĩ Nhật… để làm chất xúc tác cho nghệ thuật phát huy sở trường tác động vào tình cảm của khán giả. Các nghệ sĩ đã làm rung động được khán phòng trong đêm diễn tổng duyệt.

Đạo diễn, NSND Lê Hùng không hổ danh là “vị phù thủy” sân khấu với sự đầu tư công sức cho những cảnh diễn làm mềm mại hơn cho cốt truyện chính qua những số phận con người cụ thể và xúc động. Những cảnh khốn khó hay các trò tinh nghịch của các lưu học sinh, số phận của những thanh niên này được khắc họa khá tốt và trở thành chủ đạo trong vở diễn, giúp cốt truyện dễ tiếp nhận hơn. Bối cảnh bão tuyết qua tiếng gió rít, mưa tuyết… bỗng trở nên giàu tính mỹ cảm.

Tuy nhiên, vẫn ao ước có được sự tiết chế hơn nữa trong cách diễn của diễn viên khi thiếu những khoảng ngưng lặng cần thiết cho rung cảm của khán giả. Vẫn còn “hơi nhiều” những lời gào thét trong diễn xuất. Vẫn lẫn trong lời thoại là tiếng “nhắc vở”. Vẫn thiếu đi sự dung dị, đột xuất trong sáng tạo diễn viên để có thể khiến khán giả lặng người vì xúc động. Vẫn hơi dài những trường đoạn mô tả cảnh khốn khó của du học sinh… Và cái kết, vẫn đậm tính kêu gọi hơi lộ cho chủ đề của vở ở một tác phẩm quá rõ tính ca ngợi quan hệ ngoại giao Việt – Nhật.

Nghệ thuật sân khấu vốn khắc nghiệt vì những đòi hỏi hoàn hảo. Công sức lao động của cả một tập thể nghệ sĩ, diễn viên, của ekip biên kịch, đạo diễn, họa sĩ, nhạc sĩ… có thể chỉ cần vài sơ xuất là sẽ đánh mất hết xúc cảm nơi người xem. Lại càng cần hơn nữa những tư duy mang đậm tính nghệ thuật để không có những vở diễn chỉ có thể trình diễn trong một đêm, phí hoài sự đầu tư lao động.

May mắn hay cũng là đền đáp cho lao động khá nhọc nhằn của các nghệ sĩ, đêm diễn “Đông du” không phải là đêm duy nhất khi đơn vị đã lên lịch biểu diễn cho những ngày đầu tháng sau ở Nhà hát lớn của thành phố, sau khi nhận được khá nhiều lời ngợi khen của các cấp lãnh đạo cũng như đại diện cho phía Nhật Bản. Cần lắm, những vở diễn vừa đáp ứng yêu cầu chính trị, vừa đảm bảo yêu cầu cao của nghệ thuật để có thể “chạm được tới trái tim khán giả”, để không hẩm hiu với số phận của những tác phẩm chỉ có một đêm diễn duy nhất./.