Đồng bộ các giải pháp để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Thời gian qua, mặc dù các lực lượng chức năng đã tăng cường kiểm tra, xử lý nhiều vụ việc liên quan đến sản xuất và kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, nhưng tình trạng này vẫn diễn biến phức tạp. Để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng một cách bền vững, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện khung pháp luật đến nâng cao ý thức, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Việc triển khai Bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng” trong lĩnh vực thương mại điện tử là bước đi cần thiết trong bối cảnh khiếu nại của người tiêu dùng gia tăng mạnh trên môi trường mạng.

Diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi

Trong thời đại công nghệ số, phương thức mua hàng trực tuyến ngày càng phổ biến nhờ tính tiện lợi và nhanh chóng. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại hoặc máy tính, người tiêu dùng có thể dễ dàng lựa chọn và đặt mua hàng hóa, sản phẩm được giao tận nhà.

Tuy nhiên, đi cùng sự tiện ích ấy là những rủi ro tiềm ẩn khó lường. Không ít tổ chức, cá nhân đã lợi dụng môi trường mạng để quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng, đánh tráo nguồn gốc, bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, khiến người tiêu dùng “tiền mất, tật mang”.

Hiện nay, các đối tượng vi phạm thường sử dụng các sàn thương mại điện tử, ứng dụng di động và mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok, Shopee… để livestream bán hàng, với địa điểm kinh doanh không cố định, ẩn danh trong các khu dân cư, chung cư, thậm chí từ các tỉnh, thành khác. Chính điều này khiến việc xác minh, kiểm tra và xử lý vi phạm của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn.

Thống kê cho thấy, thời gian gần đây, lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện và xử lý hơn 63.000 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc. Các thủ đoạn ngày càng tinh vi, có tổ chức, thậm chí mang tính xuyên biên giới.

Nhiều vụ việc gây bức xúc trong dư luận như: thịt trâu đông lạnh nhập từ Ấn Độ được “phù phép” thành thịt bò Wagyu Nhật Bản để bán với giá gấp nhiều lần; hàng trăm bình nước Lavie giả được sản xuất từ nước máy, đóng chai, dập tem như thật; đặc biệt nghiêm trọng là vụ làm giả hơn 3,2 triệu bình chữa cháy mang nhãn hiệu Dragon – không có tác dụng dập lửa – với doanh thu lên tới 1.100 tỷ đồng. Những hành vi này không chỉ lừa dối người tiêu dùng, mà còn trực tiếp đe dọa đến sức khỏe, tính mạng cộng đồng.

Riêng tại Hà Nội, tình hình cũng không kém phần đáng lo ngại. Trong năm 2024 và 6 tháng năm 2025, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội đã chủ động phối hợp các lực lượng kiểm tra, xử lý 38 vụ vi phạm tại khu vực Saigon Square liên quan đến buôn bán hàng hóa giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng như Chanel, Louis Vuitton, Hermès, Montblanc, Cartier, Lacoste… Cơ quan chức năng đã tịch thu 1.291 sản phẩm gồm đồng hồ, giày dép, túi xách, quần áo… với tổng trị giá hơn 250 triệu đồng và xử phạt 359 triệu đồng.

Theo chuyên gia thì có ba nguyên nhân chính khiến tình trạng hàng giả, hàng nhái vẫn tồn tại dai dẳng. Thứ nhất, lợi nhuận từ hàng giả quá lớn, trong khi nguy cơ bị phát hiện thấp, khiến các đối tượng bất chấp pháp luật. Thứ hai, việc thực thi pháp luật ở một số địa phương còn hạn chế, thiếu nhân lực, trang thiết bị giám định và kiểm tra chất lượng; thậm chí, vẫn còn hiện tượng cán bộ bị mua chuộc, tiếp tay cho vi phạm. Thứ ba, ý thức của một bộ phận người tiêu dùng còn thấp, dễ bị thu hút bởi giá rẻ, mua hàng không rõ nguồn gốc, vô tình tiếp tay cho các đường dây buôn bán hàng giả hoạt động.

Đồng bộ giải pháp vì người tiêu dùng

Hiện nay, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật, trong đó chủ yếu là Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và Nghị định số 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo quy định, hàng giả là hàng hóa không đúng với bản chất, không bảo đảm chất lượng như đã công bố hoặc giả mạo về nhãn hiệu, nguồn gốc xuất xứ nhằm lừa dối người tiêu dùng.

Cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị phạt tới 200 triệu đồng, tịch thu tang vật, đình chỉ hoạt động, buộc tiêu hủy hàng hóa; trong trường hợp nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Như vậy, khung pháp lý hiện hành đã tương đối đầy đủ và nghiêm khắc, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong công tác phòng, chống hàng giả. Tuy nhiên, trên thực tế, việc phát hiện, điều tra và xử lý vẫn gặp nhiều khó khăn do thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi, nhất là trên môi trường trực tuyến.

Nhằm khắc phục những bất cập này, Bộ Công Thương đang gấp rút hoàn thiện Dự thảo Luật Thương mại điện tử (sửa đổi), hướng tới việc luật hóa hoạt động livestream bán hàng và tiếp thị trực tuyến như một hình thức thương mại chính thức, có khung trách nhiệm pháp lý rõ ràng.

Dự thảo gồm 8 chương, với 6 nhóm chính sách lớn, trong đó tập trung vào quản lý các chủ thể tham gia hoạt động thương mại điện tử, đặc biệt là những người bán hàng qua nền tảng số. Việc luật hóa này là hết sức cần thiết, khi các mô hình kinh doanh qua trung gian hiện còn thiếu ràng buộc, dẫn đến tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng và trốn thuế diễn ra phổ biến.

Bên cạnh đó, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đang triển khai Bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng” trong lĩnh vực thương mại điện tử. Cần khẳng định đây là bộ tiêu chí đầu tiên tại Việt Nam dành riêng cho lĩnh vực này. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình chuẩn hóa hành vi kinh doanh, củng cố niềm tin số và bảo vệ người tiêu dùng trong kỷ nguyên thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ.

Bộ tiêu chí được xây dựng trên nền tảng Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, với nhiều điểm mới về giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân và cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến. Trong đó, tính minh bạch thông tin được đặt ở vị trí trung tâm. Các doanh nghiệp, sàn giao dịch thương mại điện tử phải công khai rõ ràng thông tin pháp lý, nguồn gốc hàng hóa, giá bán, chi phí vận chuyển, điều kiện bảo hành và quy trình xử lý khiếu nại.

Cơ chế này không chỉ giúp người tiêu dùng chủ động kiểm chứng trước khi mua hàng, mà còn tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và sàn thương mại điện tử, buộc họ phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đăng tải. Đồng thời, việc minh bạch hóa dữ liệu cũng giúp cơ quan quản lý dễ dàng can thiệp khi xảy ra tranh chấp, giảm tình trạng “ẩn danh trong giao dịch”, một nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ việc gian lận, đổi hàng, không hoàn tiền hay bán hàng kém chất lượng.

Trên thực tế, thương mại điện tử vẫn là hướng đi tất yếu và hấp dẫn của nền kinh tế số Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã khai thác thành công kênh này khi kết hợp minh bạch thông tin với truyền thông sáng tạo.

Tiêu biểu như Tuần lễ Nông sản Việt Nam 2025, chỉ trong 2 giờ phát sóng trên nền tảng TikTok “Hello Vietnam”, hơn 6 tấn gạo ST25 đã được “chốt đơn” với sự tham gia của Nghệ sĩ Nhân dân Tự Long và MC Mai Phương. Thành công này cho thấy, khi niềm tin được xây dựng bằng chất lượng và minh bạch, thương mại điện tử không chỉ là kênh bán hàng hiệu quả, mà còn là cầu nối lan tỏa giá trị Việt, vì người tiêu dùng Việt.

Thương mại điện tử: Cần “lá chắn niềm tin” bảo vệ người tiêu dùng

VOV.VN - Bộ tiêu chí “Doanh nghiệp vì người tiêu dùng trong lĩnh vực thương mại điện tử” là một công cụ quan trọng nhằm chuẩn hóa đạo đức kinh doanh trên môi trường số, khôi phục niềm tin của người tiêu dùng, đồng thời tạo nền tảng phát triển bền vững cho doanh nghiệp.