Kết nối dữ liệu là "nút thắt" lớn nhất của Đề án 100 trong truy xuất nguồn gốc

Hành lang pháp lý được hoàn thiện

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 100/QĐ-TTg ngày 19/1/2019 phê duyệt “Đề án triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa”. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao là cơ quan thường trực, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương tổ chức thực hiện. Sau hơn 5 năm triển khai, Đề án đã tạo dựng được khung pháp lý, hệ thống tiêu chuẩn, nền tảng công nghệ và bước đầu lan tỏa vào thực tiễn quản lý, sản xuất, kinh doanh ở 34 tỉnh/thành phố trên phạm vi cả nước.

Theo ước tính, kinh tế số Việt Nam năm 2024 đóng góp khoảng 18,3% GDP, đạt quy mô trên 30 - 40 tỷ USD và tăng trưởng hai con số mỗi năm. Đây là nền tảng quan trọng để các doanh nghiệp triển khai đồng bộ và hiệu quả các mô hình truy xuất hiện đại.

Nhiều chuyên gia đều chung một nhận định, kinh tế số ngày càng đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Theo đó, tốc độ tăng trưởng kinh tế số của Việt Nam vượt 20%/năm, cao gấp 3 lần tốc độ tăng trưởng GDP và nhanh nhất khu vực Đông Nam Á.

Trong bối cảnh kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới, truy xuất nguồn gốc (TXNG) hàng hóa đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong quản lý thị trường, chống gian lận thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Minh bạch dữ liệu chuỗi cung ứng không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật, mà đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.

Báo cáo tổng kết của Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho thấy, sau 5 năm thực hiện Đề án 100 về truy xuất nguồn gốc, hệ thống pháp lý, tiêu chuẩn và mô hình triển khai trên cả nước đã hình thành tương đối đầy đủ, nhiều kết quả quan trọng đã được xác lập, đặc biệt ở nhóm nhiệm vụ hoàn thiện hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và mô hình vận hành tại địa phương.

Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 100/QĐ-TTg năm 2019, hệ thống truy xuất nguồn gốc (TXNG) bước vào giai đoạn quan trọng nhằm tạo lập cơ sở dữ liệu minh bạch cho hàng hóa Việt Nam. Trong giai đoạn 2020–2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 02/2024/TT-BKHCN, thống nhất phương thức áp dụng TXNG trên toàn quốc. Quốc hội thông qua hai luật quan trọng (Luật số 78/2025/QH15 và Luật số 70/2025/QH15), lần đầu tiên đưa TXNG vào quy định pháp luật ở cấp độ luật, đánh dấu bước nâng cấp quan trọng từ hướng dẫn kỹ thuật sang cơ chế bắt buộc, phù hợp với xu thế quản lý hiện đại.

Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật được bổ sung mạnh mẽ. Trong 5 năm đã có 35 tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến TXNG được ban hành, bao gồm các tiêu chuẩn về mã định danh, mã địa điểm (GLN), RFID, EPCIS và mã QR thế hệ mới. Đây là nền tảng quan trọng để tiến tới kết nối xuyên biên giới theo chuẩn GS1 quốc tế. 

Nhưng dữ liệu còn phân tán

Cũng theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng Quốc gia, ngay sau khi Đề án 100 của Thủ tướng Chính phủ ban hành có hiệu lực, việc triển khai truy xuất nguồn gốc hàng hoá tại địa phương đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Hiện tất cả 34 tỉnh/thành sau sắp xếp đơn vị hành chính và hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai TXNG. Đơn cử như Hà Nội hiện quản lý hơn 3.045 cơ sở với 11.759 bộ mã truy xuất; Phú Thọ phát hành hơn 9,5 triệu tem TXNG cho sản phẩm OCOP; TP. Hồ Chí Minh hỗ trợ khoảng 500 doanh nghiệp với 750.000 tem QR các loại. Các tỉnh miền núi dù khó khăn vẫn từng bước hình thành hệ thống, như Tuyên Quang, Lào Cai, Sơn La hay Lai Châu.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều chuỗi giá trị được áp dụng TXNG bài bản. Bộ NN & Môi trường đã triển khai hàng chục dự án VietGAHP gắn TXNG, dự án cấp mã vùng trồng, và các mô hình truy xuất thủy sản theo chuẩn quốc tế, góp phần nâng cao khả năng xuất khẩu sang EU và Mỹ.

Tuy nhiên, tiến độ kết nối dữ liệu còn là nút thắt lớn nhất của Đề án 100. Tính đến năm 2025, chỉ 24 tỉnh/thành xây dựng được hệ thống TXNG cấp tỉnh; 13 tỉnh kết nối kỹ thuật với Cổng thông tin quốc gia và chỉ 2 địa phương chia sẻ dữ liệu đầy đủ. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hạn chế về hạ tầng công nghệ thông tin, thiếu nhân lực vận hành, dữ liệu doanh nghiệp chưa đầy đủ và sự khác biệt mô hình triển khai giữa các phần mềm thương mại.

Ngoài ra, nhận thức về TXNG ở một số doanh nghiệp nhỏ và hộ sản xuất còn hạn chế. Việc cập nhật dữ liệu không liên tục dẫn đến tình trạng bộ mã truy xuất có nhưng thông tin không đầy đủ, ảnh hưởng đến uy tín sản phẩm.

Trong giai đoạn tới, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đề xuất tập trung vào năm nhóm nhiệm vụ lớn: Hoàn thiện pháp lý liên quan TXNG trong các lĩnh vực bắt buộc; mở rộng áp dụng sang dược phẩm, thiết bị y tế, dịch vụ logistics; đẩy mạnh kết nối dữ liệu toàn quốc; ứng dụng mạnh công nghệ như blockchain, RFID, mã QR thế hệ mới; và thúc đẩy hợp tác quốc tế để công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn TXNG giữa Việt Nam và các thị trường lớn.

Đề án 100 sau 5 năm đã tạo dựng nền móng cần thiết. Thách thức hiện nay là phải chuyển từ “triển khai” sang “vận hành hiệu quả”, đặc biệt tập trung vào dữ liệu đồng bộ, chia sẻ liên thông và sự tham gia chủ động của doanh nghiệp trong toàn chuỗi sản phẩm. Đây là điều kiện để hàng hóa Việt Nam đáp ứng chuẩn quốc tế trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi minh bạch và trách nhiệm cao hơn.

Bất cập mã số vùng trồng sầu riêng: "Sửa Luật, áp dụng AI truy xuất nguồn gốc"

VOV.VN - Theo đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), để khắc phục bất cập mã số vùng trồng sầu riêng, cần xử lý nghiêm mua bán trái phép, đề xuất sửa Luật Trồng trọt, áp dụng AI truy xuất nguồn gốc để chặn gian lận mã vùng trồng.