Houthi nhắm vào Biển Đỏ: Eo biển Bab el-Mandeb có thành “Hormuz thứ hai”?

Lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen vừa tuyên bố cấm các tàu có liên hệ với Israel đi qua những vùng biển nằm trong phạm vi ảnh hưởng của lực lượng này tại Biển Đỏ, làm dấy lên những lo ngại mới về an ninh của một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.  

Thông báo được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng quân sự giữa Israel và Iran gia tăng trở lại sau khi hai bên tiến hành các đợt tấn công tên lửa nhằm vào nhau trong dịp cuối tuần qua, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng nhất kể từ sau lệnh ngừng bắn hồi tháng 4.

Bất kỳ sự gián đoạn nào tại Biển Đỏ đều có thể tạo ra những tác động vượt xa khu vực Trung Đông, ảnh hưởng đến hoạt động thương mại toàn cầu, chi phí vận tải biển cũng như thị trường năng lượng thế giới.

Houthi mô tả lệnh cấm mới là “bước đi đầu tiên” và để ngỏ khả năng triển khai thêm các biện pháp khác nếu xung đột trong khu vực tiếp tục leo thang. Dù cách thức thực thi lệnh cấm vẫn chưa được làm rõ, động thái trên đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ tái diễn các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại từng xảy ra trong thời gian diễn ra xung đột tại Gaza.

Houthi cũng cho biết các biện pháp hạn chế hiện nay có thể được mở rộng nếu giao tranh giữa Israel và Iran tiếp diễn. Thông báo này xuất hiện vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm đối với ngành vận tải biển toàn cầu, khi hoạt động hàng hải trong khu vực vốn đã chịu nhiều sức ép do các cuộc khủng hoảng khác.

Vì sao Bab el-Mandeb khiến thế giới lo ngại?

Biển Đỏ là một trong những hành lang hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới. Các tàu vận tải di chuyển giữa châu Âu và châu Á thường đi qua Biển Đỏ, eo biển Bab el-Mandeb và kênh đào Suez. Điều này khiến tuyến đường trên trở thành mắt xích không thể thiếu đối với thương mại toàn cầu.

Nằm giữa Yemen và khu vực Sừng châu Phi, eo biển Bab el-Mandeb đóng vai trò cửa ngõ kết nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Mỗi ngày, một lượng lớn dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và hàng hóa công nghiệp được vận chuyển qua tuyến đường này. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến lịch trình vận tải, chi phí bảo hiểm hàng hải và giá năng lượng.

Động thái mới nhất của Houthi thu hút sự chú ý đặc biệt trong bối cảnh Iran đã hạn chế hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz - một nút thắt năng lượng chiến lược khác, nơi trung chuyển phần lớn lượng dầu xuất khẩu của thế giới.

Giới quan sát đang theo dõi sát diễn biến tại Biển Đỏ bởi Saudi Arabia ngày càng phụ thuộc vào hệ thống xuất khẩu dầu qua khu vực này sau những gián đoạn xảy ra tại Vùng Vịnh.

Theo các đánh giá trong ngành, hơn 70% lượng dầu thô xuất khẩu của Saudi Arabia hiện được chuyển hướng qua cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Điều này giúp giảm bớt tác động từ các hạn chế đối với hoạt động vận tải tại Vùng Vịnh. Tuy nhiên, nếu lưu thông trên Biển Đỏ cũng bị gián đoạn trong thời gian dài, áp lực đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể gia tăng đáng kể.

Các chuyên gia thị trường cho rằng giới giao dịch đặc biệt lo ngại trước khả năng bất ổn xảy ra đồng thời tại cả eo biển Hormuz và eo biển Bab el-Mandeb. Nếu kịch bản này trở thành hiện thực, chi phí vận tải có thể tăng mạnh và thị trường dầu mỏ sẽ phải đối mặt với những biến động mới.

Houthi đã làm gián đoạn vận tải biển ra sao?

Phong trào Houthi xuất hiện tại miền Bắc Yemen trong những năm 1990 với tư cách là một tổ chức chính trị, tôn giáo và quân sự có nguồn gốc từ nhánh Hồi giáo dòng Shiite Zaidi. Nhóm này thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế sau khi kiểm soát thủ đô Sanaa của Yemen vào năm 2014. Một năm sau đó, Saudi Arabia cùng nhiều đồng minh trong khu vực phát động chiến dịch quân sự nhằm hỗ trợ chính phủ Yemen được quốc tế công nhận.

Mặc dù duy trì quan hệ chính trị và chiến lược chặt chẽ với Iran, nhiều nhà phân tích cho rằng mối quan hệ giữa Houthi và Tehran có những khác biệt nhất định so với quan hệ giữa Iran và Hezbollah tại Lebanon. Houthi có cùng định hướng tư tưởng với Iran và nhận được sự hỗ trợ về chính trị, song vẫn duy trì mức độ độc lập cao hơn trong quá trình ra quyết định.

Mỹ nhiều lần cáo buộc Iran cung cấp vũ khí, công nghệ và huấn luyện cho Houthi. Tuy nhiên, lực lượng này bác bỏ các cáo buộc trên và khẳng định phần lớn năng lực quân sự của họ được phát triển một cách độc lập.

Houthi trở thành một nhân tố quan trọng trong các căng thẳng khu vực sau cuộc tấn công của Hamas nhằm vào Israel hồi tháng 10/2023. Để phản ứng với cuộc chiến tại Gaza, lực lượng này đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào những tàu mà họ cho là có liên hệ với Israel. Chiến dịch đó đã gây gián đoạn hoạt động vận tải biển quốc tế trong nhiều tháng và buộc nhiều hãng tàu lớn phải chuyển hướng hành trình vòng qua Mũi Hảo Vọng ở châu Phi. Các tuyến đường thay thế này làm tăng đáng kể thời gian vận chuyển cũng như chi phí vận hành.

Đáp lại, Mỹ và các đồng minh đã triển khai một chiến dịch bảo đảm an ninh hàng hải nhằm bảo vệ các tàu thương mại và đánh chặn máy bay không người lái cũng như tên lửa do Houthi phóng đi. Mặc dù chiến dịch này giúp giảm tần suất các cuộc tấn công, các vụ việc lẻ tẻ vẫn tiếp diễn cho đến khi lệnh ngừng bắn liên quan đến xung đột Gaza góp phần hạ nhiệt tình hình.

Mặt trận mới ở Trung Đông

Cho đến gần đây, Houthi vẫn duy trì thái độ tương đối kiềm chế trong cuộc đối đầu mới nhất giữa Israel và Iran, chỉ thực hiện một số cuộc tấn công hạn chế bằng tên lửa và máy bay không người lái.

Các nhà phân tích cho rằng lực lượng này có thể đã chủ động giữ lại các lựa chọn chiến lược trong khi theo dõi diễn biến chung của khu vực. Tuy nhiên, lệnh cấm vận tải biển mới nhất cho thấy Houthi có thể sẵn sàng đóng vai trò tích cực hơn nếu căng thẳng tiếp tục leo thang.

Đối với các chính phủ, doanh nghiệp vận tải biển và thị trường năng lượng, câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu Biển Đỏ có trở thành một mặt trận mới trong cuộc khủng hoảng đang lan rộng tại Trung Đông hay không. Nếu điều đó xảy ra, tác động sẽ không chỉ giới hạn trong khu vực mà còn ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, chi phí vận tải và giá năng lượng trên phạm vi toàn thế giới.

Lực lượng Houthi sẽ đáp trả việc vi phạm lệnh ngừng bắn “không chút do dự”

VOV.VN - Ngày 8/6, lực lượng Houthi tuyên bố cuộc tấn công của họ nhằm vào Israel là phản ứng trực tiếp trước các hành động của Israel ở miền nam Lebanon và Gaza. Houthi cho biết sẵn sàng khai hỏa trở lại nếu có xuất hiện bất kỳ hành vi vi phạm nào.