“Điểm tựa” nào cho Gen Z trong xã hội biến động?

Phía sau vẻ ngoài năng động, tự tin của nhiều bạn trẻ hôm nay lại là những áp lực âm thầm khó gọi tên. Áp lực việc làm, nỗi lo bị trí tuệ nhân tạo thay thế, cảm giác kiệt sức trong guồng quay công việc hay sự cô đơn giữa hàng nghìn kết nối trên mạng xã hội đang khiến không ít người trẻ rơi vào trạng thái mệt mỏi, mất phương hướng, thậm chí khủng hoảng tinh thần.

Câu chuyện của Nguyễn Ngọc Lan, sinh viên năm cuối ngành truyền thông tại Hà Nội, phần nào phản ánh tâm trạng của nhiều bạn trẻ đang đứng trước ngưỡng cửa trưởng thành.

Càng gần ngày tốt nghiệp, thay vì háo hức bước vào thị trường lao động, Lan lại mang nhiều nỗi lo khi công nghệ phát triển quá nhanh, AI ngày càng có thể đảm nhiệm nhiều công việc từng được xem là lợi thế của người trẻ mới ra trường.

Không chỉ sinh viên, nhiều người trẻ đã đi làm cũng đang phải đối diện với áp lực kiệt sức kéo dài. Trong guồng quay của công việc, áp lực phải thành công sớm, phải liên tục nỗ lực để không bị bỏ lại phía sau đang khiến không ít người luôn sống trong trạng thái căng mình, mệt mỏi.

Trao đổi với VOV2, Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, cảm giác lo âu, chông chênh của Gen Z không nên chỉ nhìn như vấn đề cá nhân, mà cần đặt trong bối cảnh xã hội đang thay đổi rất nhanh.

Theo ông, Gen Z trưởng thành trong một giai đoạn mà công nghệ thay đổi từng ngày, thị trường lao động thay đổi, thậm chí chuẩn mực về thành công cũng không ngừng biến chuyển. Điều đó mang đến nhiều cơ hội hơn, nhưng đồng thời tạo ra áp lực cạnh tranh lớn hơn trong học tập, việc làm, thu nhập và hành trình khẳng định bản thân.

“Người trẻ hôm nay đang sống trong một môi trường giá trị rất phức tạp, khi ranh giới giữa thật và giả, thành công thật và thành công ảo nhiều khi bị pha trộn. Khi thường xuyên chứng kiến những hình ảnh hào nhoáng trên mạng xã hội, một số bạn trẻ dễ rơi vào trạng thái so sánh, hoài nghi, thậm chí mất niềm tin vào chính mình”, ông Linh phân tích.

Có ý kiến cho rằng Gen Z “mong manh” hơn các thế hệ trước. Tuy nhiên, theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, nhận định này cần được nhìn nhận công bằng hơn. Thế hệ trước từng trải qua những giai đoạn khó khăn về vật chất, chiến tranh, thiếu thốn nên được rèn luyện nhiều hơn trong nghịch cảnh.

Trong khi đó, một bộ phận người trẻ ngày nay có điều kiện sống tốt hơn, được gia đình bao bọc hơn, ít va chạm thực tế hơn, nên khả năng chịu áp lực có thể chưa được rèn luyện đầy đủ.

“Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa Gen Z yếu kém hơn. Thách thức của các em hôm nay không còn chủ yếu là cơm áo gạo tiền, mà là áp lực lựa chọn, cạnh tranh, hình ảnh cá nhân, sức khỏe tinh thần và nỗi lo về tương lai”, TS Linh nhấn mạnh.

Một trong những áp lực lớn hiện nay là nỗi lo bị AI thay thế. Theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, điều đáng lo không phải là sự phát triển của công nghệ, mà là việc người trẻ mất dần niềm tin vào giá trị của bản thân hoặc phụ thuộc quá nhiều vào công cụ.

“AI có thể thay thế một số thao tác lặp lại, nhưng khó thay thế tư duy độc lập, khả năng sáng tạo, sự tử tế, tinh thần trách nhiệm hay khả năng thấu hiểu con người. Điều quan trọng là người trẻ phải học cách làm chủ công nghệ, chứ không để công nghệ dẫn dắt mình”, ông nói.

Cũng theo chuyên gia, áp lực thành công sớm đang trở thành sức ép vô hình với nhiều người trẻ khi mỗi ngày họ tiếp xúc với vô số hình mẫu thành công trên mạng xã hội. Khi thành công bị đồng nhất với tiền bạc, danh tiếng hay hình ảnh hào nhoáng, nhiều bạn trẻ dễ sốt ruột, tự ti, thậm chí lựa chọn con đường không phù hợp chỉ để chạy theo những chuẩn mực bên ngoài.

Theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, điều người trẻ cần nhất khi rơi vào trạng thái khủng hoảng là học cách nhìn lại chính mình một cách trung thực, hiểu mình mạnh ở đâu, yếu ở đâu, cần bổ sung điều gì, đồng thời không nên chịu đựng áp lực một mình.

“Gia đình, bạn bè, thầy cô, cộng đồng cần trở thành những điểm tựa tinh thần thực sự. Về lâu dài, người trẻ cần xây dựng cho mình bản lĩnh, tinh thần học suốt đời, lòng tử tế và một hệ giá trị đủ rõ để không đánh mất phương hướng”, ông chia sẻ.

Những thay đổi không ngừng của xã hội hiện đại có thể mang đến áp lực, lo âu và cả cảm giác chông chênh, đặc biệt với người trẻ đang trên hành trình khẳng định bản thân.

Nhưng chính trong những thử thách ấy, chúng ta sẽ học được cách tìm cho mình một “điểm tựa” để bước tiếp, có thể là gia đình, là khả năng thích ứng của bản thân, hoặc đơn giản là sự lắng nghe, thấu hiểu từ những người đồng hành, của cộng đồng xung quanh.

Khởi động chương trình “Gen Z và Cisco: An toàn từ trường học đến thế giới số”

VOV.VN - Với định hướng lan tỏa tri thức công nghệ đến cộng đồng, Chương trình Học viện công nghệ Bkacad đã phối hợp cùng Cisco Systems triển khai chuỗi chương trình “Gen Z x Cisco: An toàn từ trường học đến thế giới số” tại các trường: THPT Galileo, THCS & THPT Tạ Quang Bửu, THCS & THPT Vinschool Ocean Park 2...